نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

شمارهٔ ۱۵ - تاریخ وفات رشید بک و جهانگیر خان افشار آذر بیگدلی

آذر بیگدلی / مثنویات / وزن: فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف)

آه کز شعبده بازی فلک

کل من مال الی الرشد هلک

عالمی کرد سیه دور سپهر

ز خسوف وز کسوف مه و مهر

یعنی از نسل خوانین بزرگ

که بریدند بتیغ از بره گرگ

دو برادر، چو دو شهباز سفید

خان و خان زاده جهانگیر و رشید

بنسب، از امرای افشار

بحسب، پخته زر دست افشار

بحیاء و بسخاء و بوفا

خانه زاد دلشان صدق و صفا

دل آگاه و لب خامششان

خلق آسوده ز خلق خوششان

دور و نزدیک، ازیشان در مهد

ترک و تاجیک، بایشان هم عهد

خنجر رستمشان، هر دو بمشت

خاتم حاتمشان، در انگشت

از صفاهان، که ز عامل ویران

بود چون از غم ضحاک، ایران

تا رهانند از آن گرگ رمه

داد مظلوم کشند از ظلمه

با تنی چند ز مردان گزین

هر دو بر رخش جلادت زده زین

کرده دست ستم آن گمراه

از سر اهل صفاهان کوتاه

چون فلک را سر انصاف نبود

سینه با اهل دلش صاف نبود

از تله ساخته آن گرگ یله

داد راهش بچراگاه گله

گرگ نه، رو به پیری بمثل

که ز روباه فزون داشت حیل

از فسونهاش دو نوخاسته شیر

زیور گردنشان شد زنجیر

حمله آورد بشیران جوان

ستمی کرد که گفتن نتوان

سرشان کرد جدا از تنشان

شد ز زنجیر رها گردنشان

رفته با آن دو تن پاک سرشت

هشت تن نیز سوی هشت بهشت

سر بی افسرشان کرد بقهر

چون مه و مهر روان شهر بشهر

بیگنه، کشته شدند آن شهدا

رحمه الله علیهم ابدا

خونشان، خون سیاووشان باد

همه ساله ز زمین جوشان باد

تا نگویند که خون مظلوم

شمرد سهل قدیر قیوم

زد دو مصرع رقم آن روز آذر

که دهد هر یک از آن سال خبر:

دو شهیدند، جهانگیر و رشید

ببهشتند جوانان شهید(۱۱۹۲ ه.ق)

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر به داستان دو برادر به نام‌های جهانگیر و رشید می‌پردازد که از نسل خوانین بزرگ هستند و با شجاعت و فداکاری در برابر ظلم و ستم ایستادگی می‌کنند. آن‌ها به قصد نجات مردم از دست ظالمی (گرگ) که باعث ویرانی و دردسر برای مردم صفاهان شده، بر می‌خیزند. این دو برادر، که همچون شهبازان سفید توصیف شده‌اند، با دلاوری و از جان‌گذشتی خود، با جمعی از مردان دلیر، به جنگ می‌پردازند. شعر به تضاد میان بی‌عدالتی فلک و پاکی دل‌های این دو برادر اشاره دارد و نهایتاً آن‌ها جان خود را فدای آزادی و عدالت می‌کنند. خون آن‌ها به عنوان شهدای مظلوم در تاریخ باقی می‌ماند و یادشان هر سال زنده می‌شود. در کل، این شعر نماد شجاعت، وفاداری و فداکاری در راستای مبارزه با ظلم است.