فصل ۴۵ بهاء ولد
یا أَیهُّا الَّذِینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا
یعنی صبر در جنگ تن و قهر نفس و صابروا، ثبات در حزم و رابطوا،دست از جنگ او نداری تا فلاح یابی. با دشمن بیرون از بهر این جنگ کن تا اندرون تو سلامت ماند با مطلوب. و چون عداوت از اندرون میآید، جنگ و مجاهده با او اولی باشد، و این جنگ را قویتر باید کردن. «رجعنا من الجهاد الاصغر الی الجهاد الاکبر». و این جنگ با این دو دشمن در اندرون و بیرون از بهر مطلوبیست، و تو آن مطلوب را باش.
در این بودم که روی به نفس نهادم و گفتم تا ببینم که بیخ او کجاست تا آن بیخ را ببرم، و هر مهمی که بیخ نفس بدان تعلّق دارد آن مهمّ را ویران کنم. و از هر کجا که نفس سر برآوردی، پارهپارهاش میکردم همچون صورت سگ و دندانهاش را میشکستم، باز ساعتی بر شکل خوکش میدیدم، سیخهای آهنین در شکمش میخلیدم و پارهپاره و ریزهریزهاش میکردم، چنانک هیچ نماند. چون بخفتم سبزهها و خوشیها و راحتها میدیدم در خواب، و چون بیدار شدم سورهٔ تبّت پیش دل آمد، بخواندم.
گفتم مگر ابو لهب نفس من است که چنین لهبی در من میزند.
ما أَغْنی عَنْهُ مالُهُ وَ ما کَسَبَ
چندین علم و حکمت این بلای لهب را از ما بازنداشت
وَ امْرَأَتُهُ حمَّالَةَ الحَطَبِ
آن بیخ اوست که اندکاندک جمع شود از او.
فِی جِیدِها حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ
باید که رسنی در گردن نفس کنم و به هزار رسواییاش برآویزم
و اللّه اعلم.
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به مفهوم صبر و مجاهده در برابر نفس و دشمنان بیرونی اشاره دارد. به مؤمنان توصیه میشود که در برابر چالشهای جنگ داخلی و خارجی صبر و استقامت داشته باشند. نویسنده به تجزیه و تحلیل نفس پرداخته و بر ضرورت مبارزه با خواستههای نفسانی تأکید میکند. او به تصویرسازی خشونتآمیز در مقابل نفس میپردازد و تلاش میکند تا نقطه ضعف آن را شناسایی و نابود کند. در انتها، او به آیات قرآن اشاره میکند و نفسی را که برایش مشکلاتی ایجاد میکند، با حضرت ابولهب مقایسه کرده و بر لزوم کنترل آن تأکید میورزد. به طور کلی، این متن نشاندهنده اهمیت مبارزه با نفس و ایستادگی در برابر دشواریهاست.