ابن یمین فریومدی
زاده ۶۸۵ – درگذشته ۷۶۹ هجری قمری، فریومد
زندگی‌نامهٔ ابن یمین
امیر فخرالدین محمود بن امیر یمین‌الدین طُغْرایی فَریومَدی (زادۀ ۶۸۵ هجری قمری در فریومد از توابع سبزوار، درگذشتۀ ۷۶۹ هجری قمری) فیلسوف و شاعر قطعه‌سرای ایرانی است. پدرش امیر یمین‌الدین، مردی ادیب و شاعر بود که در زمان سلطان محمد خدابنده می‌زیست و در دستگاه امیران خراسان، به شغل دفتری و طُغْرانویسی اشتغال داشت و ظاهراً از همین روی به «طغرایی» شهرت یافته بود. سال‌های نخستین زندگانی ابن‌یمین در خراسان گذشت. در دوران جوانی، به تبریز رفت و به درگاه غیاث‌الدین محمد بن رشیدالدین فضل‌الله، وزیر پیوست و آن وزیر را ستایش کرد، ولی کارش در آن شهر دوام نیافت چنان که ناگزیر شد در قطعه‌ای که خطاب به غیاث‌الدین محمد سرود، از او اجازهٔ بازگشت به شهر خویش را بخواهد. قطعهٔ دیگری در دیوان او هست، که نشان از زندگی وی در عراق عجم و بازگشتش به خراسان می‌دهد. با درگذشت پدر، ابن یمین به جای او منشی امیران سربداران شد. وی در چند جنگ و سفر نیز این امیران را همراهی کرد. در رویدادی که در سیزدهم صفر سال ۷۴۳ هجری قمری، میان ملک معزالدین حسین کرت، با خواجه وجیه‌الدین مسعود سربداری، در زاوه رخ داد و به شکست و فرار خواجه وجیه‌الدین مسعود انجامید؛ دیوان ابن‌یمین در ضمن غارت بنگاه امیر به یغما رفت و بنا به گفتهٔ خواندمیر، خود شاعر نیز در این جنگ، به دست لشکر هرات گرفتار گشت، چون او را پیش ملک بردند، منظور نظر تربیت گردانید و بنا بر آن‌که دیوان ابن‌یمین در آن مصاف تلف گشته بود، قطعه‌ای در آن باب گفت. اما تلاش برای یافتن دیوان او مؤثر نیفتاد و شاعر ناگزیر شد با گردآوردن شعرهای پراکندهٔ خویش از اینجا و آنجا و افزودن اشعاری که پس از رویداد گفته‌شده ساخته بود، دیوانی تازه ترتیب دهد. او در دوران پیری از دربار فاصله گرفته و تا پایان عمر در زادگاهش، فریومد، ماند. علاوه بر دیوان اشعار، بعضی منشآت او نیز در کهن‌ترین ویرایش دیوانش که ظاهراً پیش از سال ۹۳۱ هجری قمری نوشته شده، موجود است و دو نامه از آن‌ها نیز انتشار یافته‌است.
آثار ابن یمین
شعرهای ابن یمین
- شمارهٔ ۶۲۴ — آن نور که کونین بیاراست توئی
- شمارهٔ ۶۲۵ — از درد دلم اگر خبر داشته‌ای
- شمارهٔ ۶۲۶ — آمد ز چمن باد صبا مشکین بوی
- شمارهٔ ۶۲۳ — از حال من آگهی تو ای بار خدای
- شمارهٔ ۶۲۸ — از آب حیات سبزه انگیخته‌ای
- شمارهٔ ۶۲۲ — در صورت ما جمال خود می‌بینی
- شمارهٔ ۶۲۷ — ایدل اگر آشفته یک یار شدی
- شمارهٔ ۶۲۱ — ایگوهر پاک از کدامین کانی
- شمارهٔ ۶۲۹ — ای بلبل گلشن فصاحت که توئی
- شمارهٔ ۴ - تاریخ زیارت مزار یکی از بزرگان — ز هجرت نبوی رفته بود هفتصد و هشت
- شمارهٔ ۵ - تاریخ وفات امیر یمین الدوله والدین — سال بر هفتصد و بیست و دو بود از هجرت
- شمارهٔ ۱ - تاریخ منظوم و فیات و بعضی حوادث وفات نظام الدین یحیی — سال هفتصد و پنجاه و نه ز هجرت نبوی
- شمارهٔ ۲ - تاریخ وفات غازان — بسال هفتصد و سه ز هجرت از شوال
- شمارهٔ ۳ - وفات بهاءالدین علی خواجه — بهاء ملک علی خواجه آن جهان کرم
- شمارهٔ ۶ - وفات شیخ صدرالدین — بسال هفتصد و بیست و دو بود از هجرت
- شمارهٔ ۷ - وفات وجیه الدین زنگی — وفات صاحب اعظم وجیه دین زنگی
- شمارهٔ ۱۰ - وفات جلال الدین منصور علی — رفته بود از سال هجرت هفتصد با سی و هشت
- شمارهٔ ۹ - وفات سلطان ابوسعید و جلوس ارپه خان — چون گذشت از سال هجرت هفتصد با سی و شش
- شمارهٔ ۸ - وفات خواجه علاءالدین — هفتصد سال و سه و بیست ز هجرت رفته
- شمارهٔ ۱۱ - وفات عز الدین محمد — به سال هفتصد و سی و هشت از هجرت
- شمارهٔ ۱۳ - تاریخ جنگ امیر مسعود سربداری با ملک معزالدین حسین کرت و شکست مسعود — در هفتصد و چل و سه از سال
- شمارهٔ ۱۴ - تاریخ فوت عزالدین — چون فلک هفتصد ز سال شمرد
- شمارهٔ ۱۵ - تاریخ فوت جلال الدین حاجی شاعر — هفتصد از سال هجرت رفته و پنجاه و یک
- شمارهٔ ۱۲ - تاریخ وفات و کشته شدن علاء الدین محمد وزیر در سر بیشه استر آباد — ز هجرت هفتصد بود و چل و دو