نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

فصل ۷۷ عین‌القضات همدانی

عین‌القضات همدانی / لوایح / وزن: فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف)

در این مقام که به هو برآمد او پادشاه عالم هستی بود اگرچه درین پرده بر خاک پستی بود اگر ذُروۀ اعلاء قدس بعالم او هبوط کند بی کیف بود و اگر کسی را محرم خطاب دارد بی حرف بود او را در صعود و هبوط تعلق به جاذبۀ و تمسک برابطۀ نبود نه هیچ زمانش درباید و نه هیچ مکانی ازو خبر یابد این مقام را بزبان اهل تحقیق بی مزاحمت تصور و تصدیق مقام اختفا در کنه الاّخوانند بلکه اثبات وحدت در نفی لا دانند و این رموز بوالعجب است نه زبان را قوت تقریر می‌باشد نه بیان را طاقت تحریر می‌باشد:

در نور مقدسش چو گشتم پنهان

وز حد مکان گذشتم ای جان جهان

در پردۀ عز او مقرب گشتم

اندر تن من نه این بماندست و نه آن

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

در این متن، به مقام والای پادشاهی عالم هستی اشاره شده که در عین حال در پستی و خاکی به سر می‌برد. این مقام به گونه‌ای است که اگر عالی‌ترین موجودات نیز به آن نزدیک شوند، از حال خود غافل می‌شوند و به هیچ جاذبه و ارتباطی تعلق ندارند. در این حالت، نه زمان بر آنها اثر دارد و نه مکان می‌تواند از وجودشان باخبر شود. این مقام را اهل تحقیق به عنوان "اختفا" می‌شناسند و ردّ ناپذیری وحدت را در آن می‌بیند. در انتها، شاعر به تجربهٔ عمیق خود در نور مقدس و نزدیکی به او اشاره می‌کند و می‌گوید که در این مقام، هویتی انسانی‌اش دیگر باقی نمانده است.