قصیدهٔ شمارهٔ ۳۱۳ - در ستایش جناب اشرف امجد صدراعظم دام‌ظله و جناب جلالت مآب نظام الملک دام شوکته گوید قاآنی
قاآنی / قصاید / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
صدراعظم آفتابست و نظام‌الملک ماه
آسمانِ این دو نیّر چیست خاک پای شاه
آن پدر را از نطاق‌کهکشان شاید کمر
وین پسر را بر مدار فرقدان سایدکلاه
صدهزاران باره‌گیرد آن پدر با یک قلم
صدهزاران بنده بخشد این پسر از یک نگاه
آن‌پدر را صدراعظم‌کرد شه زان پگه بود
اعتماد دین و دولت ناظم گنج و سپاه
آن پسر را هم نظام‌الملک داد اول لقب
تا نظام‌الملک ثانی گردد از اجلال و جاه
پس به بازوی جلالش بست درّی شاهوار
کز یکی درج شرف دارد نسب با پادشاه
آنچنان دری‌که‌گر بودی فلک رادسترس
همچو تاجش برنهادی‌بر سر خورشید و ماه
خوشی دلی چندان فراوان‌شدکه نتواند غریب
از هجوم عیش و شادی برکشد از سینه آه
گویی امشب از فلک با وجد می‌تابد نجوم
گویی امشب از زمین با رقص می‌روید گیاه
گر قُصوری رفته در این شعر ای صدر جلیل
عذر من بشنو ، که تا دانی نکردستم گناه
اسب رنجانید دی پای مراگفتم بدو
چون شوم در بزم صدر از لنگی پا عذرخواه
گفت فرداشب قدم از فرق سرکن چون قلم
کز ادب دورست آنجا با قدم رفنن به راه
پا چسان سایی به خاکی‌کاندرو بهر سجود
تا همی‌ببن‌خدو دست‌و عونست و جباه
از خدا خواهم سرایم در ثنایت شعرها
کت به وجد آرد روان چون مژدهٔ فتح هراه
سایه را پیوسته تا در قعر چه باشد مکان
روز و شب چون سایه‌خصمت‌باد اندر قعرچاه
شام احبابت چو صبح غرهٔ خوبان سپید
صبح اعدایت چو شام طرهٔ ترکان سیاه
روزوشب در باغ‌‌گردی تا بگردد روز و شب
سال و مه خشنود مانی تا بماند سال و ماه
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
شاعر در این شعر به وصف عظمت و مقام صدراعظم و نظام الملک می‌پردازد و به مقایسه او با شاه می‌نشیند. او این دو شخصیت را به آفتاب و ماه تشبیه می‌کند و مقام و اعتبار هرکدام را در جامعه نشان می‌دهد. صدراعظم به عنوان پایه‌گذار دولت و ناظم کشور معرفی می‌شود و در مقابل، نظام الملک به عنوان فردی باصفات و با فضل که در دربار مهم است، ارزیابی می‌شود. شاعر با استفاده از تصویرسازی‌های زیبا و شاعرانه، احساسات شادی و خوشحالی را بیان می‌کند و لحظه‌های خوب را جشن می‌گیرد. او در نهایت به نقص‌های احتمالی در شعرش اشاره کرده و از صدراعظم عذرخواهی می‌کند. در عین حال، شاعری خود را برای سرودن اشعار در ستایش صدراعظم ابراز می‌کند و آرزو دارد که این اشعار مورد پسند و شادی بوجود آورد.