شمارهٔ ۳۳ - خطاب به میرزا صادق قائم مقام فراهانی
قائم مقام فراهانی / نامه‌های فارسی / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
بخش 1
زاهد ظاهر پرست از حال ما آگاه نیست
در حق ما هر چه گوید جای هیچ اکراه نیست
ذرهم و مایقولون. شمسات، ما با همسات آنها چه طور است؟
انما العاقل من الجم فاه بلجام بگذارند خاموش باشم بهتر است.
مسطورات شما کلا مفرح روح است و بشارت فتوح، روح و ریحان و جنه نعیم، لاشک اگر بر وفق علم شما در این مملکت عمل شود، کارها بر حسب مراد خواهد بود، ولیکن غافلید که فراهم کردن اسباب چه قدرها مرارت دارد، خصوصا طاعون پارسال و سفر دو سال نوکر و رعیت، آذربایجان را ضرب کامل زده و قحط و غلای خراسان ملتزمین و رکاب والا را از بضاعت انداخته. حالا که اول بهار است ملبوس و مواجب و چادر و اسقاط دواب باید داد یا جواب. راست بفرمائید ببینم کدام یکی از این دو تا را میدهید؟
هما خطتا اما اسار و ذمه و اما دم و الموت بالحرا جدره.
این چند سطر به خط رمز بوده
بخش 2
بیم آن داریم کز بس نیشمان بر دل زنند
تنگمان آرند و نطق بسته مان را وا کنند
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
شاعر در این بیت‌ها به انتقاد از زاهدان ظاهرافروخته و بی‌خبر از حال مردم می‌پردازد و تاکید می‌کند که هرچه درباره ما گفته شود، تاثیری ندارد. او از مشکلات و سختی‌هایی که مردم در زندگی روزمره خود دارند، همچون قحطی و بیماری، سخن می‌گوید و بیان می‌کند که اگر در این مملکت به علم و دانش عمل شود، اوضاع بهتر خواهد شد. در حالی که اوضاع به دلیل مشکلات اقتصادی و کمبود منابع مناسب نیست، سوالی از قدرت حاکم می‌کند که کدام یک از نیازهای مردم را تامین خواهد کرد. در نهایت، چند خط نوشته شده به صورت رمز است که ممکن است شامل اطلاعات مهم یا محرمانه باشد.