بخش ۱۶۸ - اشارت به آنکه نکته در آن چه بوده باشد که حضرت شیخ قدس سره از خود به کلمه ایشان تعبیر کرده نه به او که غایب واحد راست جامی
جامی / دفتر اول / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
گر تو گویی که شیخ دین ز چه رو
لفظ ایشان وظیفه ساخت نه او
گویمت زانکه لفظ او مطلق
هست اشارت سوی هویت حق
پیش چشم شهود دیده وران
محو باشد هویت دگران
در عبارت چو او و هو رانند
غرض از او و هو همو دانند
نیست مشهود جز هویت او
لا هو فی الوجود الاهو
وان هویت که واحد است و احد
برتر از وهم کثرت است و عدد
لیک چون در عدد شود ساری
رو نماید تعددی طاری
به تک و پو چو مرد وحدت جوی
از تعدد نهد به وحدت روی
سر وحدت بر او شود غالب
وصف کثرت ازو شود غایب
چون شود دور کثرتش ز نظر
لفظ ایشان به آن بود در خور
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن درباره مفهوم وحدت و کثرت در دین و فلسفه صحبت میکند. نویسنده بیان میکند که اگر کسی بگوید که سخنان دین نباید مقصود واقعی را منتقل کند، به او اینگونه پاسخ میدهد که سخن در دین به سمت حقیقت مطلق اشاره میکند. در واقع، وقتی که انسان به حقیقت واحد و یکتای خداوند نگاه میکند، هرگونه کثرت و تعدد از بین میرود و انسان به وحدت نزدیکتر میشود. اینجا تأکید بر این است که وجود واقعی تنها وجود واحد است و هر گونه کثرت تنها یک ظاهر است که با دید عمیقتر میتوان به یکتایی پی برد. در نهایت، کثرت باید به وحدت تبدیل شود تا حقیقت واقعی شناخته شود.