بخش ۵۰ - جواب جامی
جامی / دفتر اول / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
گفت اعیان همه صفات مرا
صورتند و شئون ذات مرا
وان صفات و شئون مذکوره
صور ذات و ذات ذوالصوره
نیست ذوالصوره را تغیر حال
در صور هم نفوذ جعل محال
صورت آن صور که اعیانند
هم بدان سیرت و بدانسانند
اختلافی که در صفات و شئون
بود در مستقر عز بطون
گشت در عین این و آن ساری
غیر آن چون شود دگر طاری
کی دهد دست جعل جاعل را
که موافق کند قوابل را
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی رابطه میان صفات و ذات می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که همه صفات و اشیاء در واقع تجلیاتی از ذات واحد هستند و تغییر در ذات وجود ندارد. صفات شکل‌های مختلفی از ذات را نشان می‌دهند، اما این تغییرات نمی‌تواند در ذات حقیقی تأثیر بگذارد. بنابراین، تنوع در صفات صرفاً در سطح اشیاء وجود دارد و در حقیقت این تنوع نمی‌تواند به ذات تغییری بدهد. اشاراتی نیز به عدم امکان جعل و ایجاد تناقض در این صفات و ذات می‌شود. در نهایت، آنچه که وجود دارد، تأسیس پیچیدگی و تنوع در عین ثبات ذاتی است.