بخش ۲۳ - اشارت به عذاب قبر و سؤال منکر و نکیر جامی
جامی / اعتقادنامه / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
هر که را زیر خاک شد منزل
دو فرشته به صورتی هایل
پیشش آیند ز ایزد متعال
امتحان را ازو کنند سؤال
که خدای تو و نبی تو کیست
زان همه دین که بود دین تو چیست
گر بگوید جوابشان به صواب
برهد از غم عذاب و عقاب
فسحت قبر او بیفزایند
روزنی در بهشت بگشایند
گردد او را عیان چه صبح و چه شام
که کجا دارد از بهشت مقام
ور نگوید جوابشان در خور
آهنین گرزی آیدش بر سر
ناله او به وقت گرز خوری
بشنود غیر آدمی و پری
آدمی و پری اگر شنوند
همه از خواب و خور نفور شوند
تنگی گورش آنچنان فشرد
که دو پهلوی او ز هم گذرد
بگشایند روزنی ز سقر
که در آن بنگرد به شام و سحر
جای خود را ببیند از دوزخ
آوخ از حالتی چنین آوخ
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به توصیف وضعیت انسان پس از مرگ می‌پردازد. وقتی کسی زیر خاک می‌رود، دو فرشته نزد او می‌آیند و از او درباره خدا و پیامبرش سؤال می‌کنند. اگر فرد بتواند به درستی پاسخ دهد، از عذاب و رنج نجات می‌یابد و زندگی برزخی‌اش خوشبخت می‌شود و به او نوری از بهشت نشان می‌دهند. اما اگر نتواند پاسخ مناسب بدهد، عذاب سختی در انتظار اوست و فضای قبرش تنگ و دردناک می‌شود. در این حالت، او به عذاب دوزخ و عواقب آن آگاه می‌شود و از این وضعیت ناگوار به شدت ناله و فریاد می‌زند. متن به قدرت امتحان الهی و تأثیر آن بر سرنوشت انسان در آخرت اشاره دارد.