نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

شمارهٔ ۹۳ - وله جیحون یزدی

جیحون یزدی / قصاید / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)

ساخته کاخی سپهسالار بهر جشن شاه

پایه‌اش بر پشت ماهی سایه‌اش بر روی ماه

هر رواقش را هزاران نه رواق اندر کنف

هر ستونش را هزاران بیستون اندر پناه

چشم بیضا را ز روی اتصال او سپید

روی کیوان زانفعال ارتفاع او سیاه

در متانت هست هر کاهی ز دیوارش چو کوه

وز رزانت هست هر کوهی به نزدش همچو کاه

سقف او چرخی‌ست کز رخشان قنادیلش نجوم

صحن او خلدی‌ست کز فرخنده دیباجش گیاه

هم به آذر از تصاویرش شکوه نوبهار

هم به دیجور از قواریرش فروغ صبحگاه

کاشمر هر محفلش از لعبتانی عیش‌بخش

کاشغر هر مجلسش از شاهدانی طیش‌کاه

برده سنگ درگهش را خاره دل گردان سجود

سوده شیر پرده‌اش را پیل‌تن نیوان جباه

بارگاهش پر ز برجیس از وزیران دول

آستانش پر ز مریخ از دلیران سپاه

هان شده از شخص اول عالمی ثالث پدید

تا دو عالم را تو خود چندان ندانی قدر و جاه

آری آری عالمی ثالث بباید تا در آن

گنجد اول شخص ایران را فلک‌فر سایه‌گاه

الغرض چون رو به اتمام آمد این بیت الشرف

جست جیحون سوی تاریخش به جد و جهد راه

ناگهان سر از فلک جبریل بیرون کرد و گفت

کعبهٔ اسلام بادا این شرف‌زا دستگاه

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

شاعر به توصیف کاخ سپهسالار می‌پردازد که برای جشن شاه ساخته شده است. او این کاخ را با ویژگی‌های با شکوه و عظیم توصیف می‌کند، از جمله اینکه پایه‌اش بر پشت ماهی است و سایه‌اش بر روی ماه افتاده است. رواق‌های آن بسیار زیاد و ستون‌هایش همچون کوه است. سقف کاخ به شکل چرخی است که ستاره‌ها را مانند قنادیل به نمایش می‌گذارد و صحن آن بهشتی از گیاهان و دیبا است. شاعر به زیبایی‌ها و زرق و برق این کاخ اشاره می‌کند و آن را نمادی از عظمت و قدرت ایران می‌داند. در پایان، او به جستجوی تاریخ و اهمیت این مکان اشاره کرده و آن را کعبه اسلام می‌داند.