صفت سیزدهم - شماتت کردن ملا احمد نراقی
ملا احمد نراقی / باب چهارم / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
بخش 1
و آن عبارت است از گفتن اینکه فلان بلا یا فلان مصیبت که به فلان کس رسیده از بدی اوست و با آن سرور و شادی نیز باشد و منشأ این، غالبا عداوت و حسد است و بسا باشد که ناشی از جهل به مواقع قضا و قدر الهی شود و این صفت، بسیار بد و غائله آن بی حد است.
و به تجربه،واضح، و از اخبار، ثابت است که هر که شماتت کند دیگری را به سبب بلیه ای که گرفتار شده باشد، از دنیا نمی رود تا خود نیز به آن مبتلا گردد و دیگری او را شماتت کند و حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمود که «شماتت مکن برادر خود را، که اگر چنان کنی خدا بر او رحم می کند و این بلیه را به تو نازل می کند» و فرمود که «هر که شماتت کند برادر خود را به مصیبتی که به او روی داده، از دنیا نمی رود مگر اینکه به آن، گرفتار گردد» پس، چگونه کسی که از حال خود ایمن شده در مقام شماتت دیگری بر می آید؟
لا تخافوا از خدا نشنیده ای
پس چه خود را ایمن و خوش دیده ای
تا نروید ریش تو ای جان من
بر دگر ساده زنخ طعنه مزن
علاوه بر اینکه هر بلا و مصیبتی که بر هر مسلمانی می رسد کفاره گناهی از او، یا موجب رفع درجه از برای او و بلندی مرتبه او می گردد آیا نمی بینی که:
و شکی نیست که ابتلای زمره اولیاء، و مصائب طایفه انبیاء از بدی افعال ایشان نبوده پس عاقل را لازم است که در این مراتب، تأمل کنند، ابتدا بر خود بترسد و از گرفتاری خود احتراز نماید و بعد از آن بداند که شماتت، باعث ایذای برادر مسلم، و موجب عذاب آخرت است پس تدبر کند که بلا و گرفتاری، دلالت بر بدی و خاری در نزد حضرت باری نمی کند، بلکه رایحه قرب درگاه الهی از آن به مشام ارباب بصیرت می رسد پس، خود را از این محافظت کن، و از این ملهکه نجات ده.
بخش 2
هر که در این بزم، مقرب تر است
جام بلا بیشترش می دهند
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به موضوع شماتت و قضا و قدر الهی میپردازد و میگوید که شماتت دیگران به خاطر مصیبتهایی که به آنها میرسد، ناشی از عداوت، حسد و جهل است. این نوع رفتار بسیار ناپسند است و بر اساس تجربیات و روایات، فردی که دیگران را به خاطر بلاهایشان شماتت کند، در نهایت خود نیز به همان بلا مبتلا خواهد شد. امام جعفر صادق (ع) نیز هشدار میدهد که شماتت باعث نزول رحمت خدا بر آن برادر مسلمان و عذاب بر شماتتکننده میشود. متن بیان میکند که هر مصیبت ممکن است به عنوان پاکسازی گناهان یا ارتقاء درجات فرد برگزیده در نظر گرفته شود، و اینگونه نیست که بلایای اولیا و انبیاء ناشی از بدیهای آنها باشد. لذا باید ابتدا به حال خود اندیشید و از شماتت برادران مسلمان دوری کرد، زیرا این کار نه تنها آزاردهنده است بلکه میتواند عواقب بدی در آخرت به دنبال داشته باشد. در نهایت، توجه به این نکته که بلاها ممکن است نشانهای از قرب الهی باشد، لازم است.