بخش ۱ - باب دوم در ذکر مشایخ این طریقه و آنچه از سیرة و قول ایشان دلیل کند بر تعظیم شریعت ابوعلی عثمانی
ابوعلی حسن بن احمد عثمانی / باب دوم
بدانید رَحِمَکُمُ اللّه که مسلمانان پس از رسول صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَسَلَّمَ نام نکردند اندر زمانۀ خویش فاضلترین ایشانرا بنام عَلَم جز صحبت رسول صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وسَلَّم از بهر آنک هیچ نام نبود فاضلتر از آنک ایشانرا اصحاب رسول صَلَواتُ اللّه وَسَلامُهُ عَلَیْهِ خواندند و چون اهل عصر ثانی اندر رسیدند آنرا که با صحابه صحبت کرده بودند تابعین نام کردند و آن بزرگترین نامی دیدند. پس آنک از پس ایشان آمدند أتْباع التابعین خواندند. پس ازین مردمان مختلف شدند و رتبتها جدا باز شد، پس آنرا که ایشان خاص بودند و عنایت ایشان بکار دین بزرگ بود ایشانرا زهّاد و عبّاد خواندند پس بدعتها ظاهر شد و دعوی کردن پیدا آمد با طریق هرکسی از هر قومی دعوی کردند کی اندر میان ما ایشان زاهدانند و خاصگان اهل سنّت جدا باز شدند و آنک ایشان انفاس خویش مشغول نکردند بدون خدای عزّوجلّ و نگاهداران دلها خویش از آیندگان غفلت بنام تصوّف این نام برایشان برفت و باین نام شهره گشتند این بزرگان پیش از آنک سال بر دویست کشید از هجرة. و یاد کنیم نام جماعتی از پیران این طائفه از طبقات اول تا بدین وقت متأخران از ایشان و یاد کنیم سیرتهای ایشان و سخنان ایشان که دلیل کند بر اصول ایشان و آداب ایشان اِنْ شاءَ اللّهُ تَعالی.
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
پس از وفات رسول خدا (ص)، مسلمانان برای کسانی که فاضلترین بودند، جز نام «صحابه» نامی برنگزیدند، چراکه هیچکس بالاتر از ایشان نبود. در عصر دوم، کسانی که با صحابه صحبت کرده بودند، «تابعین» نامیده شدند و این نام برایشان بسیار باارزش بود. سپس نسلهای بعدی «أتباع التابعین» نامیده شدند و در پی آن به مرور زمان، گروهها و رتبهها متفاوت و متنوع شدند. افرادی که به دین توجه خاصی داشتند، «زهاد» و «عباد» نامیده شدند. با ظهور بدعتها، گروههای جدیدی با ادعاهای مختلف ظهور کردند، و اهل سنت به طور خاص بین خود شناخته شدند. افرادی که در پی خدای عزوجل بودند و دلهای خود را از غفلت حفظ کردند، به نام «تصوف» شناخته شدند. به یاد آنها و سیرت و سخنانشان خواهیم پرداخت تا اصول و آداب ایشان را بشناسیم.