بخش ۳۱ - ابوعبداللّه عمرو بن عثمان المکّی ابوعلی عثمانی
ابوعلی حسن بن احمد عثمانی / باب دوم
و از این طایفه بود ابوعبداللّه عمروبن عثمان المکّی، ابوعبداللّه نِباجی را دیده بود و صحبت ابوسعید خرّاز کرده بود و پیران دیگر، و پیر حرم بود و امام این طایفه اندر اصول طریقت و مرگ وی ببغداد بود اندر سنۀ احدی و تسعین و مأتین.
ابوبکر محمّدبن احمد گوید از عمروبن عثمان شنیدم گفت هرچه اندر دل تو وهم افتد یا اندر مجاری فکرت تو پیدا آید و اگر بخاطر تو گذر کند از معنی حسن یا بها یا انس یا ضیاء یا جمال یا جسم یا نور یا شخص یا خیال خداوند سبحانه وتعالی از آن منزه است نبینی کی خدای عزّوجلّ چه می فرماید. لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَی ءٌ وَهُوَ السَّمیعُ الْبَصیرُ و گفت لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یوُلَدْ وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُوا اَحَدٌ.
و هم بدین اسناد گوید علم پیش رواست و خوف سابق است و نفس حرونست میان این و آن، سرکش است، فریبنده است و بسیار دستان، بر حذر باش و او را بسیاسة علم بسته دار و ویرا آب بتهدید خوف ده تا آنچه خواهی بار آرد.
هم او گوید عبارت را بوجد راه نیست زیرا که سرّ خدایست نزدیک مؤمنان.
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
ابوعبدالله عمرو بن عثمان مکی، از جمله شخصیتهای مهم طایفهای است که در بغداد وفات یافت. وی با ابوعبدالله نباجی و دیگر پیران صحبت کرده و در مورد اصول طریقت و موضوعاتی چون خداوند و صفات او به بحث پرداخته است. عمرو بن عثمان به اهمیت علم و ترس از خدا اشاره میکند و میگوید که نفس انسان بسیار فریبنده است. او تأکید میکند که انسان باید با علم بر نفس خود تسلط پیدا کند و از آن حذر کند. همچنین بیان میکند که عبارت و واژهها نمیتوانند به درستی معنای خداوند را بیان کنند زیرا خداوند فراتر از درک انسانی است.