بخش ۱۲ - فصل ابوعلی عثمانی
ابوعلی حسن بن احمد عثمانی / باب ۵۳ تا آخر
و هر مرید که اندر دل او چیزی را از دنیا قدر بود و خطر، اسم ارادت برو مجاز بود و اگر اختیاری ماند بازو، در آنچه از آن بیرون آمده بود، از معلوم، که خواهد که یکی را بدان مخصوص کند یا نوعی را از انواع بِرّ در آن اندیشه کند یا شخصی را دون شخصی اختیار کند، او متکلّف بود در حال خویش و بر خطر بود که زود باز سر عادت خویش گردد زیرا که قصد مرید باید که در آن بود تا از علاقتها بیرون آید نه بدان اعمال بِرّ کند و زشت بود مرید را که از معلوم، جمله، بیرون آید پس اسیر خرقه بود، باید که بودن و نابودن آن چیز نزدیک وی، هر دو یکی بود تا با درویشی بدان سبب نقار نکند و با کسی مضایقه نکند بدان، اگر همه گبری باشد.
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی شرایط مریدی می‌پردازد و تأکید دارد که مرید باید از وابستگی‌های دنیوی و تمایلات شخصی خود دوری کند. اگر مرید در دل خود نسبت به چیزی از دنیا محبت داشته باشد و بخواهد آن را انتخاب کند، در خطر برگشت به عادت‌های قدیمی‌اش است. هدف مرید باید این باشد که از علایق دنیوی فاصله بگیرد و تنها به ارادت و خلوص در مسیر درویشی بپردازد. او باید در درون خود به نوعی از حالی برسد که از وجود مادیات و تمایلات دنیوی بی‌نیاز شود تا بتواند ارتباط خوبی با دیگر درویش‌ها داشته باشد. از این رو، مرید باید از هرگونه جدال و مقایسه با دیگران پرهیز کند و به سادگی و صمیمیت در رندگی‌اش ادامه دهد.