نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲۱ - فصل ابوعلی عثمانی

ابوعلی حسن بن احمد عثمانی / باب ۵۳ تا آخر

و از حکم مرید آن بود که چون خدمت درویشان کند صبر کند بر جفای ایشان که با او کنند، و اعتقاد کند که روح خویش را بذل کند در خدمت ایشان و ایشان او را بر آن شکر نکنند و او باز آن همه از تقصیر خویش عذر خواهد، و بر خویشتن از جنایت اقرار کند تا دل ایشان خوش باشد و اگرچه داند که او بریْ السّاحه است.

از استاد امام ابوبکرِ فورک رَحِمَهُ اللّهُ شنیدم که گفت در مثل است که چون بر زخم کدینه صبر نتوانی کردن چرا بجای سندان باشی و درین معنی گفته اند:

شعر:

ربّما جِئْتةُ لِاُسْلِفَهُ الْعُذْ

رَلبَعْضِ الذُّنْوبِ قَبْلَ التَّجَنّی

بدانک بناء این کار بر نگاه داشت آداب شریعت است و کشیده داشتن است، از حرام و شبهت و نگاه داشتن حواسّ از محظورات و شمردن انفاس با خدای تعالی از غفلات و مسامحت ناکردن خویشتن را در اوقات ضرورت بتصّرف کردن در شبهت و اگر همه دانۀ کنجد بود فَکَیْفَ در وقت اختیار و راحت.

مرید باید که دائم بر سر مجاهده بود در ترک شهوات که هر که موافقت شهوت کند صفاء دل گم کند و زشت ترین خصلت مرید آن بود که باز سر شهوتی شود که آنرا گذاشته بود خدایرا عَزَّوَجَلَّ وَتَقَدَّسَ.

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

مرید باید در خدمت درویشان صبر و استقامت داشته باشد و از جفای آنان بی‌نوا نباشد. او باید جان خود را در این خدمت فدا کند، حتی اگر درویشان از او قدردانی نکنند. اگرچه مرید خود را مقصر بداند، باید بر خود عذر بگذارد تا دل درویشان شاد شود. به عبارت دیگر، مرید باید بر آداب شرع پایبند باشد و از محرمات دوری کند. او باید همواره در مجاهدت با نفس خود باشد و از شهوات پرهیز کند، چرا که تسلیم شدن به شهوت موجب از دست رفتن صفای دل می‌شود. زشت‌ترین خصلت مرید این است که به شهواتی که قبلاً ترک کرده‌است، بازگردد.