بخش ۷۲ - در حکمت اوحدی مراغه‌ای
اوحدی مراغه‌ای / جام جم / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
حکمت از فکر راست‌بین باشد
در مراعات سر دین باشد
نظر اندر صفات حق کردن
به دل اثبات ذات حق کردن
سخنی کان به دل فرو ناید
دان که از حکمتی نکو ناید
تا نخوانی حکیم دو نان را
گر چه دانند علم یونان را
حسن فعل حکیم و حالش را
بین و آنگه شنومقالش را
گر زبان حکیم خاموشست
فعل او بین که سربسر هوشست
نه ازین رو رسول با مردم
گفت: «منی خذوا مناسککم»
روی آن حکمتی ندارد نور
کز کتاب و ز سنت افتد دور
هر کرا این متاع در بارست
نطق او در زبان و کردارست
دیدنش حکمتست و فعل امام
صحبتش رحمت خواص و عوام
وقت گفتن حکیم را پیداست
کانچه گوید به قدر گوید و راست
به هوا و مجاز دم نزند
در پی آرزو قدم نزند
بدهد بر خرد هوا را دست
خرد او کند هوا را پست
حفظ ناموس را کمر بندد
راه سالوس و زرق بربندد
آنچه داند نه هشتنی باشد
آنچه گوید نبشتنی باشد
سیرت رفتگان طریق او را
صفت صادقان رفیق او را
با امل انس کمترش باشد
اجل اندر برابرش باشد
نشود وقت او به بازی صرف
ننهد بی‌یقین قلم بر حرف
غم عمر گذشته گیرد پیش
دل ز بهر درم ندارد ریش
شفقت بر جوان و پیر کند
رحم بر منعم و فقیر کند
زو دل هیچ کس نیازارد
چون بیازرد، زود باز آرد
کوشد اندر تمام دانستن
ننگش آید ز خام دانستن
پر به خواب و خورش هوس نکند
بی‌تواضع نظر به کس نکند
صورت اهل حکمت این باشد
حکما را صفت چنین باشد
گرنه آنی که در گمان افتی
هرخسی را حکیم چون گفتی؟
حکمت آموز و نور حاصل کن
دل خود را به نور واصل کن
گر به حکمت رسی سوار شوی
حکما را سپاسدار شوی
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
حکمت به معنای تفکر صحیح و رعایت اصول دین است. برای درک صفات خداوند و حقیقت او باید به دل بسپاریم. سخنی که از دل برآید، نشانه حکمت است. دانشی که تنها به کتاب و سنت توجه نمی‌کند، نوری ندارد. حکیم واقعی فردی است که اعمالش نشان‌دهنده دانش اوست و در گفتارش صداقت و حقیقت را رعایت می‌کند. او به خواص و عوام محبت دارد و در سخن گفتن، با دقت و صداقت عمل می‌کند. حکیم از دنیاطلبی دوری می‌کند و به حفظ ارزش‌ها و صداقت اهتمام می‌ورزد. هدف او کسب دانش و پرهیز از نادانی است و به دیگران آسیب نمی‌زند. حکمت به انسان کمک می‌کند تا در مسیر درست باشد و حقیقت را درک کند. اگر به حکمت برسیم، می‌توانیم به بزرگان آن احترام بگذاریم و از نور دانش بهره‌مند شویم.