نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۱۳۰ - کاهلی کابلی عَلَیهِ الرَّحْمَةُ رضاقلی خان هدایت

رضاقلی خان هدایت / روضهٔ اول در نگارش احوال مشایخ و عارفین / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)

بخش 1

ابوالقاسم نجم الدین محمدش نام بود و در سن شباب کسب علوم در پیش مولانا عبدالرحمن جامی نمود. بنابر علو همت و سُموٌ فطرت به علوم رسمیه قناعت نکرده، روی به علم باطن آورد. به خدمت جمعی رسید و ارادت نگزید. به هندوستان رفت. به خدمت سید محمد هاشم شاه کرمانی الاصل دهلوی الموطن مشهور به شاه جهانگیر رسید و ارادت آن سید والامقام را گزید. از اماجد طریقهٔ سلسلهٔ نعمت اللهیّه محسوب و عارج معارج عالیه شد. وفاتش در سنهٔ ۹۸۸ در اگره هندوستان بود. این چند بیت از او نوشته شد:

آن را که همیشه لطف حق همراه است

شاهش چو گدای است و گداچون شاه است

رباعی در تعریف انسان کامل

از صورت خلق معنی حق بیند آری آدم به صورت اللّه است

٭٭٭

مِنْحقائِقِه رَحْمَةُ اللّهِ عَلَیْهِ

٭٭٭

بخش 10

چشمه که می‌زاید از این خاک دان

اشک مقیمان دل خاک دان

نرگس شهلا نبود هر بهار

این که برآید به لبِ جویبار

چشم بتان است که گردونِ دون

بر سر چوب آورد از گل برون

بخش 11

ای که پا می‌نهی به راه طلب

گر ز بد بگذری نکو گردی

مرکبِ سعی خویش را می‌ران

تا به جایی که جمله او گردی

بخش 12

خواه زاهد، خواه رِند باده نوش

با همه کس بر سر انصاف باش

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

ابوالقاسم نجم‌الدین محمدش، در جوانی به تحصیل علوم نزد مولانا عبدالرحمن جامی پرداخت. او به خاطر بلندهمتی و خلاقیت‌اش، به علوم ظاهری قناعت نکرد و به علم باطن روی آورد. پس از مدتی به هند سفر کرد و به خدمت سید محمد هاشم شاه کرمانی رفت و از او ارادت ورزید. او از اهل طریقه نعمت‌الهیه محسوب می‌شود و در سال ۹۸۸ هجری در شهر آگره درگذشت. چندین رباعی از او به یادگار مانده که در آنها به تفسیر انسان کامل و حقیقت‌های انسانی اشاره دارد. او به مهم بودن انصاف در تعاملات اشاره می‌کند و بر کوشش در راه طلب و رسیدن به مقصد تأکید دارد. همچنین در اشعارش به زیبایی‌های طبیعت و موجودات تأمل می‌کند.