بخش ۳۶ - بینوای بدخشانی رضاقلی خان هدایت
رضاقلی خان هدایت / روضهٔ اول در نگارش احوال مشایخ و عارفین / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
بخش 1
وهُوَ شاه خلیل اللّه بن خلیفه ابراهیم مذکور است. مراتب سیرو سلوک رادر خدمت والد ماجدش به اتمام رسانیده و به مدارج اعلی و معارج قصوی ترقی نموده. از اوست:
من آب شدم سراب دیدم خود را
دریا گشتم حباب دیدم خود را
رباعی
آگاه شدم تمام دیدم غفلت بیدار شدم به خواب دیدم خود را
٭٭٭
٭٭٭
٭٭٭
بخش 10
در صورت قطره سر به سر دریاییم
تو ذره مبین مهر جهان آراییم
گویند که کنه ذات او نتوان یافت
ما یافتهایم اینکه کنهش ماییم
بخش 11
با مردم عام هست خود عارف عام
آگاه ز پختگی او نی هر خام
بینند به رنگ خویش او را همه خلق
در بی رنگی اگرچه او هست تمام
بخش 12
عارف بود آنکه خویش را کرد فنا
اثبات نمود ذات حق را به بقا
صوفی است کسی که خویش را کرد ثبوت
دریافت به خود جمله صفات و اسما
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن دربارهی شاه خلیل الله بن خلیفه ابراهیم است که مراحل سیر و سلوک را در کنار پدرش به پایان رسانده و به درجات عالی دست یافته است. اشعار به تکامل روحانی عارف اشاره دارد که خود را فانی کرده و تنها ذات حق را ثابت میکند. شاعر همچنین از عارفانی صحبت میکند که در ظاهر با مردم عادی هستند، اما در باطن به حقیقت وجود خود آگاهند. در نهایت، شاعر به این نکته اشاره میکند که در سطح ظاهری ممکن است تنها قطرهای از دریا به نظر برسند، اما در واقع همه دریا را در خود دارند و به حقیقت وجود خود پی بردهاند.