نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۸۰ - شرف عراقی قُدِّسَ سِرُّه رضاقلی خان هدایت

رضاقلی خان هدایت / روضهٔ اول در نگارش احوال مشایخ و عارفین / وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)

بخش 1

شیخ ابوعلی نام داشته، ملقب به قلندر بوده. از کُمَّلمین اهل سلوک و طریقت و واصلین مقام حقیقت و از معاصرین شیخ شمس الدین تبریزی و مولوی معنوی بوده. سال‌ها با ایشان مصاحبت و معاشرت نموده. اصل آن جناب از ولایات عراق و در کمالات، مشهور آفاق بوده. به هندوستان رفته. گاهی در پانی پت و گاهی در قریهٔ کرنال می‌آسوده. باری در طریقت، انتساب به سلسلهٔ علیهٔ چشتیه داشته و به سه واسطه به قطب الدین کاکی می‌رسد. از اولیاء کرام و مجاذیب عظام، سرش پر شور و دلش پرنور. منشرح الصدر و رفیع القدر، عارج معارج ایمان و ناهج مناهج ایقان. عارف لاهوت و واقف مواقف جبروت. سینه‌اش رشک سینا و دیده‌اش به نور توحید بینا. مزارش در آن ولایت مشهور و این چند بیت از آن جناب است:

ره سلامت و رندی بود نشیب و فراز

تو پای شوق نداری به کوی دوست متاز

٭٭٭

٭٭٭

٭٭٭

وله رباعی

بخش 11

آوازهٔ عشق ما به هر خانه رسید

دود دل ما به خویش و بیگانه رسید

از درد غم عشق به هرجا که رویم

گویند ز ره دور که دیوانه رسید

بخش 12

گر عشق نبودی و غم عشق نبودی

چندین سخن نغز که گفتی و شنودی

ور باد نبودی که سرِ زلف ربودی

رخسارهٔ معشوق به عاشق که نمودی

بخش 13

چو من هرکس ازین می خورد جامی

نمی‌داند حلالی از حرامی

ز ننگ کفر و ایمان درگذشتم

نهادم خوش برون از هردو گامی

بخش 14

هر مشقت که آیدت در عشق

سر بنه وز سرور خه خه زن

ورنه ای مرد، گردِ عشق مگرد

چون مخنث ز دور وه وه زن

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

شیخ ابوعلی، ملقب به قلندر، یکی از عارفان و سالکان بزرگ است که در سلوک و طریقت به مقام حقیقت رسیده و معاصر شیخ شمس الدین تبریزی و مولوی معنوی بوده است. او از ولایات عراق آمده و در هند زندگی می‌کرد. قلندر به سلسله چشتیه انتساب دارد و با نسبت به قطب الدین کاکی ارتباط دارد. او عارفی پرشور و نورانی با دانش عمیق در مورد لاهوت است. مزار او در هند شناخته شده است. اشعار او به عشق و عواطف عمیق اشاره دارد و به بیان تجربیات و مشقات عشق می‌پردازد، مانند این بیت که می‌گوید: "اگر عشق نبودی، سخنان نغز و زیبایی هم نبود". در کل، او با عمق احساساتش در زمینه عشق و عرفان شناخته می‌شود.