نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۴۰ - روحی سمرقندی رضاقلی خان هدایت

رضاقلی خان هدایت / روضهٔ دوم در ذکر فضلا و محقّقین حکما / وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)

وهُوَ حکیم ابوبکر بن علی. از فحول شعرا و مداح ملوک غزنویه بوده و نزد رشید وطواط کسب طریقهٔ سخن نموده. مدتها سلاطین را مدحت کرده و در مجلس ایشان به سر برده. در اواخر حال به ترک قربت سلاطین گفته و سلک فرزانگی پذیرفته. از اوست:

مرد آزاده به گیتی نکند میل سه کار

تا همه عمر ز آفت به سلامت باشد

قطعه

زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند وام نستاند اگر وعده قیامت باشد

نرود بر درِ ارباب سخا بهر طمع

همه گر حاتم طایی به کرامت باشد

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

ابوبکر بن علی شاعری بزرگ و مداح سلاطین غزنویه بود که از رشید وطواط هنر شاعری را آموخت و مدتی در خدمت سلاطین بود. در اواخر عمر خود به دوری از نزدیکی سلاطین روی آورد و به حکمت و فرزانگی گرایش یافت. در قطعه‌ای از او آمده که مرد آزاد باید از سه کار پرهیز کند: ۱. تا عمرش از آفت‌ها در امان باشد ۲. ازدواج نکند حتی اگر دختر قیصر را به او بدهند ۳. وام نگیرد حتی اگر وعده قیامت باشد علاوه بر این، نباید به امید طمع بر در ارباب سخا برود، هرچند که صاحب کرامت باشد.