نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۴۶ - ترجیح نهادن نخچیران توکّل را بر اجتهاد مولانا

مولانا / دفتر اول / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)

قوم گفتندش که کسب از ضعف خلق

لقمهٔ تزویر دان بر قدر حلق

نیست کسبی از توکّل خوب‌تر

چیست از تسلیمْ خود محبوب‌تر

بس گریزند از بلا سوی بلا

بس جهند از مار سوی اژدها

حیله کرد اِنسان و حیله‌ش دام بود

آنک جان پنداشت خون‌آشام بود

دَر ببست و دشمن اندر خانه بود

حیلهٔ فرعون زین افسانه بود

صد هزاران طفل کُشت آن کینه‌کش

وانک او می‌جُست اندر خانه‌اَش

دیدهٔ ما چون بسی علّت دروست

رو فنا کن دیدِ خود در دیدِ دوست

دیدِ ما را دیدِ او نعْمَ العِوَض

یابی اندر دید او کُلّ غرض

طفل تا گیرا و تا پویا نبود

مرکبش جز گردن بابا نبود

چون فضولی گشت و دست و پا نمود

در عَنا افتاد و در کور و کبود

جان‌های خلق پیش از دست و پا

می‌پَریدند از وفا اندر صفا

چون به امر اِهْبِطُوا بَندی شدند

حبس خشم و حرص و خُرسند‌ی شدند

ما عیال حَضرتیم و شیر‌خواه

گفت الخَلْقُ عیَالٌ لِلاِلٔه

آنک او از آسمان باران دهد

هم تواند کاو ز رحمت نان دهد

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن به بررسی دیدگاه انسانی درباره تلاش و توکل می‌پردازد. قوم می‌گویند که کسب و کار باید با در نظر گرفتن ضعف و قدرت افراد انجام گیرد و تزویر و نیرنگ را تنها برای گرفتن لقمه‌ای در نظر می‌گیرند. در اینجا تأکید می‌شود که توکل و تسلیم در برابر خداوند، بهترین حالت است. متن به نوعی تفسیر می‌کند که انسان‌ها گاهی از بلاهایی فرار می‌کنند و به بلاهای بزرگ‌تری می‌افتند. همچنین اشاره به حیله‌گری انسان‌ها دارد که در نتیجه، خود را در دام مشکلات جدیدی می‌اندازند، مثل فرعون که به خاطر کینه‌اش بی‌گناهانی را کشت. در نهایت، به رابطه انسان با خدا اشاره شده و اینکه اگر انسان به خدا توکل کند، از فضل و رحمت او بهره‌مند خواهد شد. انسان‌ها در نهایت عیال خداوند هستند و او می‌تواند برکت و نعمت را از آسمان به آنها عطا کند.