نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۶۴ - عذر گفتن خرگوش مولانا

مولانا / دفتر اول / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)

گفت خرگوش الامان عذریم هست

گر دهد عفو خداوندیت دست

گفت چه عذرْ ای قصورِ ابلهان

این زمان آیند در پیش شهان

مرغِ بی‌وقتی سرت باید بُرید

عذرِ احمق را نمی‌شاید شنید

عذرِ احمق بدتر از جُرمش بود

عذرِ نادان زهرِ هر دانش بود

عذرت ای خرگوشِ از دانش تهی

من نه خرگوشم که در گوشم نهی

گفت ای شه ناکسی را کس شمار

عذر اِستم دیده‌ای را گوش دار

خاص از بهر زَکات جاه خود

گمرهی را تو مَران از راه خود

بحر کو آبی به هر جو می‌دهد

هر خسی را بر سَر و رو می‌نهد

کَم نخواهد گشت دریا زین کرم

از کرم دریا نگردد بیش و کَم

گفت دارم من کرم بر جای او

جامهٔ هر کس بُرم بالای او

گفت بشنو گر نباشم جای لطف

سر نهادم پیش اژدرهای عُنف

من به وقت چاشت در راه آمدم

با رفیق خود سوی شاه آمدم

با من از بهر تو خرگوشی دگر

جُفت و همره کرده بودند آن نفر

شیری اندر راه قصد بنده کرد

قصدِ هر دو همرهِ آینده کرد

گفتمش ما بندهٔ شاهنشهیم

خواجه‌تاشانِ کِهِ آن درگهیم

گفت شاهنشه کی باشد شرم دار

پیش من تو یاد هر ناکس میار

هم ترا و هم شهت را بَردَرم

گر تو با یارت بگردید از درم

گفتمش بگذار تا بارِ دگر

روی شه بینم برم از تو خبر

گفت همره را گِرو نِه پیش من

ور نه قربانی تو اندر کیش من

لابه کردیمش بسی سودی نکرد

یار من بستد مرا بگذاشت فَرد

یارم از زفتی دو چندان بُد که من

هم به لطف و هم به خوبی هم به تن

بعد ازین زان شیر این رَه بسته شد

حال ما این بود و با تو گفته شد

از وظیفه بعد ازین اومید بُر

حق همی گویم ترا والحقُّ مُرّ

گر وظیفه بایدت ره پاک کن

هین بیا و دفع آن بی‌باک کن

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

داستانی درباره خرگوشی است که به خداوند عذرخواهی می‌کند و درخواست عفو دارد. اما با پاسخی از جانب یکی دیگر مواجه می‌شود که می‌گوید عذر او از جرمش بدتر است و عذر احمق هیچ ارزشی ندارد. همچنین در گفتگو اشاره می‌شود که سعی در حفظ مقام و جاه خود دارند و دریا به همه مخلوقاتش رحم می‌کند بدون اینکه از مقدارش کاسته شود. خرگوش برای نجات خود از شیر خطرناک به شاه پناه می‌برد و در این مسیر ابتدا با دوستی که دارد، به مشکلات و خطرها برمی‌خورد، اما در نهایت تنها می‌ماند و باید با مشکلاتش روبه‌رو شود. داستان به نوعی نشان‌دهنده اهمیت مسئولیت‌پذیری و پیامدهای عذرخواهی‌های ناپخته است.