بخش ۱۲۰ - سبب دانستن ضمیرهای خلق مولانا
مولانا / دفتر پنجم / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
چون دل آن آب زینها خالیست
عکس روها از برون در آب جست
پس ترا باطن مصفا ناشده
خانه پر از دیو و نسناس و دده
ای خری ز استیزه مانده در خری
کی ز ارواح مسیحی بو بری
کی شناسی گر خیالی سر کند
کز کدامین مکمنی سر بر کند
چون خیالی میشود در زهد تن
تا خیالات از درونه روفتن
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این بیت شاعر به وجود ناپاکیها و خیالات زشت در دل انسان اشاره میکند. اگر دل انسان از طهارت و صفا خالی باشد، تصاویر ناپسند و دیوها در آن جا میگیرند. او با تندی از انسان میپرسد که آیا میتواند از این حال رهایی یابد و به درک عمیقتری دست یابد یا خیر. در نهایت، شاعر به این نکته میرسد که اگر خیالات و فکرهای ناپسند در وجود انسان بمانند، او هرگز نمیتواند به حقیقت و جوهر روح خود پی ببرد.