بخش ۱۶ - تمثیل لوح محفوظ و ادراک عقل هر کسی از آن لوح آنک امر و قسمت و مقدور هر روزهٔ ویست هم چون ادراک جبرئیل علیه‌السلام هر روزی از لوح اعظم عقل مثال جبرئیلست و نظر او به تفکر به سوی غیبی که معهود اوست در تفکر و اندیشهٔ کیفیت معاش و بیرون شو کار مولانا
مولانا / دفتر پنجم / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
چون ملک از لوح محفوظ آن خرد
هر صباحی درس هر روزه برد
بر عدم تحریرها بین بی‌بنان
و از سوادش حیرت سوداییان
هر کسی شد بر خیالی ریش گاو
گشته در سودای گنجی کنج‌کاو
از خیالی گشته شخصی پرشکوه
روی آورده به معدنهای کوه
وز خیالی آن دگر با جهد مر
رو نهاده سوی دریا بهر در
وآن دگر بهر ترهب در کنشت
وآن یکی اندر حریصی سوی کشت
از خیال آن ره‌زن رسته شده
وز خیال این مرهم خسته شده
در پری‌خوانی یکی دل کرده گم
بر نجوم آن دیگری بنهاده سم
این روشها مختلف بیند برون
زان خیالات ملون ز اندرون
این در آن حیران شده کان بر چیست
هر چشنده آن دگر را نافیست
آن خیالات ار نبد نامؤتلف
چون ز بیرون شد روشها مختلف
قبلهٔ جان را چو پنهان کرده‌اند
هر کسی رو جانبی آورده‌اند
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی خیالات و آرزوهای مختلف انسان‌ها و تأثیر آن‌ها بر زندگی و تصمیم‌گیری‌هایشان می‌پردازد. هر فرد با توجه به خیالات و تصوراتی که دارد، به سمت هدف‌های متفاوتی می‌رود؛ از کاوش در معادن و دریاها گرفته تا تلاش در زمینه‌های مختلف مانند کشاورزی یا علم نجوم. این تفاوت‌ها ناشی از درکی است که هر شخص از واقعیت و هدف‌هایش دارد. همچنین نشان می‌دهد که با وجود این تنوع در آرزوها و خواسته‌ها، همه تحت تأثیر یک حقیقت مشترک قرار دارند که همان نیاز به شناخت و رسیدن به هدف است. در نهایت، هر کس به‌نوعی در جستجوی حقیقت خود است و این جست‌وجو به شیوه‌های مختلفی انجام می‌شود.