بخش ۸۶ - حکایت در تقریر این سخن کی چندین گاه گفت ذکر را آزمودیم مدتی صبر و خاموشی را بیازماییم مولانا
مولانا / دفتر پنجم / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
چند پختی تلخ و تیز و شورگز
این یکی بار امتحان شیرین بپز
آن یکی را در قیامت ز انتباه
در کف آید نامهٔ عصیان سیاه
سرسیه چون نامه‌های تعزیه
پر معاصی متن نامه و حاشیه
جمله فسق و معصیت بد یک سری
هم‌چو دارالحرب پر از کافری
آنچنان نامهٔ پلید پر وبال
در یمین ناید درآید در شمال
خود همین‌جا نامهٔ خود را ببین
دست چپ را شاید آن یا در یمین
موزهٔ چپ کفش چپ هم در دکان
آن چپ دانیش پیش از امتحان
چون نباشی راست می‌دان که چپی
هست پیدا نعرهٔ شیر و کپی
آنک گل را شاهد و خوش‌بو کند
هر چپی را راست فضل او کند
هر شمالی را یمینی او دهد
بحر را ماء معینی او دهد
گر چپی با حضرت او راست باش
تا ببینی دست‌برد لطفهاش
تو روا داری که این نامهٔ مهین
بگذرد از چپ در آید در یمین
این چنین نامه که پرظلم و جفاست
کی بود خود درخور اندر دست راست
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی نامه‌ای می‌پردازد که در آن نمادهای مختلفی از خوبی و بدی، راست و چپ، و معصیت و پاکی وجود دارد. نویسنده با استفاده از تصاویری همچون نامه سیاه معاصی و گندمزار کافری، به تضاد بین راست و چپ اشاره می‌کند. او به این نکته می‌پردازد که در دنیای امتحانات، هر کس باید خود را بسنجد و نیک و بد و نتیجه اعمالش را بررسی کند. در نهایت، از لزوم یافتن مسیر درست و توجه به این نامه مهین صحبت می‌کند که در آن ظلم و جفا وجود دارد و نشان می‌دهد که سرنوشت انسان‌ها به اعمال آن‌ها بستگی دارد.