حکایت شمارهٔ ۱۲ سعدی
سعدی شیرازی / باب پنجم در عشق و جوانی / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
بخش 1
یکی را از علما پرسیدند که: یکی با ماهروییست در خلوت نشسته و درها بسته و رقیبان خفته و نفس طالب و شهوت غالب، چنان که عرب گوید: اَلتَّمْرُ یانِعٌ وَ النّٰاطورُ غَیْرُ مانِعٍ؛ هیچ باشد که به قوّتِ پرهیزگاری از او به سلامت بماند؟
گفت: اگر از مهرویان به سلامت بماند از بدگویان نماند.
و اِنْ سَلِمَ اْلإنسانُ مِنْ سُوءِ نَفْسِهِ
فَمِنْ سُوءِ ظَنِّ الْمُدَّعی لَیْسَ یَسْلَمُ
بخش 2
شاید پسِ کار خویشتن بنشستن
لیکن نتوان زبانِ مردم بستن
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن، یکی از علما به پرسشی پاسخ می‌دهد درباره فردی که در خلوت با زیبایی نشسته و همه چیز برای او مهیاست، اما بر این باور است که می‌تواند از وسوسه‌ها و خطرات به دور بماند. عالم می‌گوید که اگر چنین فردی از توجه و قضاوت بد دیگران در امان بماند، ممکن است از خودخواهی و نفس خود نجات یابد؛ ولی در نهایت نمی‌تواند از نظرات و افکار مردم فرار کند. در واقع، انسان نمی‌تواند از قضاوت‌های دیگران مصون بماند.