حکایت شمارهٔ ۱۹ سعدی
سعدی شیرازی / باب هفتم در تأثیر تربیت / وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
بزرگی را پرسیدم در معنی این حدیث که اَعدی عدوِّک نَفسُک الَّتی بینَ جَنبَیکَ.
گفت: به حکم آن که هر آن دشمنی را که با وی احسان کنی دوست گردد مگر نفس را که چندان که مدارا بیش کنی مخالفت زیادت کند.
فرشته‌خوی شود آدمی به کم خوردن
وگر خورد چو بهایم بیوفتد چو جماد
مراد هر که برآری مطیع امر تو گشت
خلاف نفس که فرمان دهد چو یافت مراد
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این حدیث به این نکته اشاره شده که بزرگ‌ترین دشمن انسان، نفس خود اوست. هرگاه انسان با دیگران نیکی کند، آن‌ها به او نزدیک‌تر می‌شوند، اما با نفس خود چنین نیست و هرچه بیشتر با آن مدارا کند، باز هم از آن سرپیچی می‌کند. همچنین، قاچاقی خوردن و زندگی کردن به سبک حیوانات باعث تنزل انسان به سطح جمادات می‌شود. در نهایت، کار کسی که می‌تواند بر نفس خود غلبه کند، به خوبی پیامدهای آن را در زندگی‌اش خواهد دید.