صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۸۳ — کیفیت طاعت مطلب از سر هشیار
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۸۲ — دل درستی اگر هست آفرینش را
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۸۴ — این هستی باطل چو شرر محض نمودست
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۸۷ — نشاط یکشبهٔ دهر را غنیمت دان
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۸۶ — از شرم نیست بال و پر جستجو مرا
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۸۸ — خبر ز تلخی آب بقا کسی دارد
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۸۱ — غافل کند از کوتهی عمر شکایت
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۸۵ — گریه شمع از برای ماتم پروانه نیست
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۹۳ — جهان به مجلس مستان بی‌خرد ماند
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۹۵ — غمنامهٔ حیات مرا نیست پشت و روی
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۹۶ — بار بردار ز دلها که درین راه دراز
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۹۲ — بر جگر سوختگانی که درین انجمنند
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۸۹ — عاقبت زد بر زمین چون نقش پایم بی گناه
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۹۰ — ترک عادت، همه گر زهر بود، دشوارست
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۹۴ — رخسارهٔ ترا به نقاب احتیاج نیست
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۹۱ — دل بی وسوسه از گوشه نشینان مطلب
- تک‌بیت شمارهٔ ۵۰۱ — در طلب، ما بی زبانان امت پروانه‌ایم
- تک‌بیت شمارهٔ ۵۰۳ — مرو به مجلس می گر به توبه می‌لرزی
- تک‌بیت شمارهٔ ۵۰۲ — حیرت مرا ز همسفران پیشتر فکند
- تک‌بیت شمارهٔ ۵۰۴ — آنچه مانده است ز ته جرعه عمرم باقی
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۹۷ — هر که مست است درین میکده هشیارترست
- تک‌بیت شمارهٔ ۵۰۰ — در کارخانه‌ای که ندانند قدر کار
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۹۸ — از گل روی تو، غافل که تواند گل چید؟
- تک‌بیت شمارهٔ ۴۹۹ — حضور خاطر اگر در نماز معتبرست