صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۶۵ — ای زلف یار، اینقدر از ما کناره چیست؟
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۶۹ — کیستم من، مشت خار در محیط افتاده‌ای
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۷۱ — بر روی هم هر آنچه گذاری وبال توست
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۶۶ — کهنه دیوار ترا دارد دو عالم در میان
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۶۸ — پیراهنی که می‌طلبی از نسیم مصر
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۷۲ — شکر توام ز تیغ زبان موج می‌زند
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۶۷ — بر نمی‌خیزد به صرصر نقشم از دامان خاک
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۷۰ — با جگر خوردن قناعت کن که این مهمانسرا
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۷۵ — در شکست ماست حکمتها، که چون کشتی شکست
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۷۸ — از تندباد حادثه شمع مرا بخر
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۷۶ — مشو زنهار ایمن از خمار بادهٔ عشرت
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۷۴ — در پلهٔ غرور تو دل گرچه بی بهاست
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۸۰ — ای آینه! در روی زمین دیدنیی نیست
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۷۷ — ز ناله‌های غریبانه منع ما نکنی
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۷۹ — من آن روزی که چون شبنم عزیز این چمن بودم
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۷۳ — بسیار آشنا به نظر جلوه می‌کنی
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۸۲ — دو روزی نیست افزون عمر ایام برومندی
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۸۶ — در گلشن حسن تو خلل راه ندارد
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۸۳ — به فکر چارهٔ ما هیچ صاحبدل نمی‌افتد
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۸۴ — مرا از زندگانی سیر کرد از لقمهٔ اول
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۸۱ — در کنج قفس چند کنی بال‌فشانی؟
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۸۷ — از صحبت باد سحر ای غنچهٔ بی دل
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۸۸ — چون گره شد به گلو لقمهٔ غم، باده طلب
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۸۵ — چنان از موج رحمت شد زمین و آسمان خالی