سام میرزا صفوی
زاده ۹۲۳ – درگذشته ۹۷۵ هجری قمری، مراغه
زندگی‌نامهٔ سام میرزا صفوی
ابوالنصر سام میرزا صفوی (تولد ۹۲۳ قمری در مراغه، وفات ۹۷۵ قمری در قلعهٔ قهقهه در نزدیکی مشگین‌شهر) از فرزندان شاه اسماعیل یکم صفوی است که اهل هنر بوده و کتاب تذکرهٔ سامی یا تحفهٔ سامی را به سال ۹۵۷ قمری نوشته است. در زمینهٔ خوشنویسی هم از او آثار قابل توجهی باقی است. سام میرزا به تحریک اطرافیانش یک بار به سرپیچی از برادرش پرداخت، ولی بعداً پشیمان شد و از شاه تهماسب یکم درخواست بخشش کرد. شاه تهماسب، سام میرزا را بخشید و او را از خراسان به قزوین آورد و نزد خود برد و مدت ۱۲ سال او را ملازم خود قرار داد. در سال ۹۵۶ قمری سام میرزا از برادرش شاه تهماسب درخواست کرد که به او اجازه دهد که در محلی ساکن شود و به عبادت بپردازد. شاه تهماسب هم، تولیت آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و فرمانداری اردبیل را به او داد. در این مدت که سام میرزا در اردبیل به سر می‌برد، محضر او محل رفت‌وآمد دانشمندان و فاضلان و شاعران و هنرمندان بود. در سال ۹۶۹ قمری سام میرزا از شاه تهماسب خواست که او را به خراسان بفرستد؛ شاه نیز موافقت کرد، اما بعد به تحریک مغرضان پشیمان شد و سام میرزا را با دو پسر خردسالش که ده ساله و دوازده ساله بودند به قلعهٔ قهقهه که در آنجا اسماعیل میرزا و دو پسر القاسب میرزا محبوس بودند فرستاد. چون شاهزاده‌ها در قلعه با یکدیگر ملاقات نمی‌کردند سام میرزا قصیده‌ای برای اسماعیل میرزا فرستاد که مضمون آن این بود که چون نوبت سلطنت به تو رسد می‌خواهم گوشه‌ای جهت من تعیین نمایی که در آنجا باشم و رعایت من به واجبی نمایی. نگهبان قلعه تمامی کاغذهای اسماعیل میرزا را برداشته و نزد شاه تهماسب فرستاد و شاه تهماسب بعد از خواندن آن قصیده در ماه جمادی‌الثانی ۹۷۵ قمری دستور داد سام میرزا و پسرانش را پس از شش سال حبس به همراه پسران القاسب میرزا به قتل برسانند.
آثار سام میرزا صفوی
شعرهای سام میرزا صفوی
- ۶۰۰- غزالی مروستی مشهور به چنبک — هروی است در محلی که هنوز سبزه عذار خط بر گرد رخسار او نبود بر خلاف غزالان با سگ صفتان دون ملاقات میکرد و بعد از آنکه روی ماندن در وطن مألوفش نماند بعراق آمد و شاعر شد با آنکه هیأت یوز داشت خود را بغزالی مشهور ساخت میگوید این مطلع از منست :
- ۶۰۲- مولانا خاوری تونی — از شعرای تونست و شاعری بغایت زبون یکی از ظرفا در باب مولانا گفته :
- ۶۰۳- مولانا شکیبی تبریزی — اوقات بزرکشی میگذراند و گاهی بگفتن اشعار اشتغال میورزد، این مطلع از اوست :
- ۶۰۱- مولانا مدامی اصفهانی — نامش حیدر بک ساروقچی از اصفهان است و بس مقبول و شیرین زبانست و بعضی اوقات حسب الحکم صاحبقران ساروقچی جوانان خاصه بود . الحال در خدمت نواب ابراهیم خانست و این مطلع از اوست و مدامی تخلص میکند، مدام مستدام باشد :
- ۵۹۸- مولانا غازی قزوینی — مردی طالبعلم و فقیر است و در درویشی و کم آزاری کمتر کسی چون او واقع شده این مطلع از اوست:
- ۵۹۷- مولانا یمینی سمنانی — در سمنان بشمشیر گری اوقات میگذرانید و فی الواقع که طبعش از انگیزی خالی نبود این مطلع از اوست :
- ۵۹۹- مولانا فهمی قزوینی — برادر غازی مذکورست و اطوار او مثل برادر است این مطلع از اوست :
- ۶۰۴- مولانا جنی قزوینی — عامی است و خالی از جنونی نیست اوقات به قصابی میگذراند این مطلع و بیت از اوست :
- ۶۰۵- مولانا ذاتی کبابی قمی — از شعرای شهر قم است و از صنایع شعری صاحب وقوف بود و از اقسام شعر به قصیده گویی و غزل میل تمام داشت این بیت از اوست :
- ۶۰۶- مولانا نیازی قزوینی (میخچه گر ) — اوقات بکاسبی میگذراند این رباعی از اوست :
- ۶۰۷- مولانا آتشی شیرازی — از شعرای مشهور شیراز بود، میان او و صبوحی ابواب هجو مفتوح بوده همدیگر را هجوهای رکیک میکرده اند که ایراد آن لایق این مختصر نیست .این مطلع از اوست :
- ۶۰۹- مولانا یقینی شروانی — اگر چه شروانی بود اما در شیراز میبود و شعر بسیار گفته این مطلع از اوست :
- ۶۱۱- علاء بیک مشکی تبریزی — به مشک فروشی اشتغال دارد و رایحه خوش طبع او در مشام انام خوشتر از مشک اذفر و عود و عنبر است این مطلع از اوست :
- ۶۱۰- شوقی شیرازی — مداح قاسم بیک پرناک بود و از او صله‌های گرانمند یافت این دو مطلع از اوست:
- ۶۱۲- بابا صفایی قلندر استر آبادی — از ولایت استرآباد است و با هرکس که اختلاط میکرد میگفت که زودتر بمن چیزی بده تا بروم که من کعبم و با هرکس که مصاحب شده ام به یکماه نرسیده است که مرده و یا کشته شده، اما شیرین و خوش طبع بود. این مطلع از اوست :
- ۶۰۸- مولانا غواصی خراسانی — مردی ابله و فقیر و گوشه نشین است و اوقات بخرده فروشی میگذراند و با آنکه هر روز او را مبلغی کاغذ می باید که شعر خود مسوده کند از هیچ کس طلب نمیکند و هر روز پانصد بیت میگوید و بواسطه آنکه زیاده از این نمیتواند نوشت بدین اختصار میکند، سن او از نود متجاو
- ۶۱۹- مولانا قانعی تهرانی — نامش میرزا احمد و بامور دیوانی مشغولی میکند این رباعی از اوست :
- ۶۲۰- مولانا حسین رازی — از ری است و خط نستعلیق را بد نمی نویسد .این مطلع از اوست :
- ۶۱۳- مولانا سلطان محمد سبزواری — از شهر سبزوار است و از جمله مداحان اهل بیت و در منقبت قصاید دارد و تخلص او نوشی است این مطلع از اوست :
- ۶۱۴- مولانا درویش عبدی نیشابوری — از او اشعار بسیار هست این دو بیت مشهور که هریک بند یک ترجیع است از اوست :
- ۶۱۶- مولانا صابر رازی — از جمله شعرای ری بود و خطیب آنجاست این مطلع از اوست :
- ۶۱۵- مولانا میرزا احمد تهرانی — برادر مولانا هجری و برادر زاده ی مولانا امیدی تهرانی است این مطلع از اوست :
- ۶۱۷- مولانا خواجه ابوالقاسم تهرانی — اجدادش متمول بوده اند اما او را از آن نصیبی نیست بواسطه آن ترک وطن کرده و در بلاد گرجستان می بود . در آنجا فوت شد این رباعی در آنجا گفته :
- ۶۱۸- مولانا عنایت رازی — از ملازاده های ری است و به تجارت روزگار میگذراند این مطلع از اوست :