شمارهٔ ۱۳۰ سیف فرغانی
سیف فرغانی / قصاید و قطعات / وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
ای صبا با دمِ من کن نفسی همراهی
به سوی شاه بر از من سخنی گر خواهی
قدوه و عمدهٔ شاهان جهان غازان را
از پریشانیِ این ملک بده آگاهی
گو در این مصر که فرعون در او صد بیش است
نان عزیز است که شد یوسف گندم چاهی
گو بدان ای به وجود تو گرفته زینت
کرسی مملکت و مسند شاهنشاهی
شیر چون گربه در این ملک کند موش شکار
بهر نان گربه کند نزد سگان روباهی
سرورانی که به هر گُرسَنه نان میدادند
استخوانجوی شده همچو سگ درگاهی
امن ازین خاک چنان رفته که گر یابد باز
خوفِ آن ست که از آب بترسد ماهی
فتنه از هر طرفی پیش نهد پای دراز
گر بگیرد پس ازین دست ستم کوتاهی
خانهها لانهٔ روباه شد از ویرانی
شهرها خانهٔ شطرنج {شد} از بیشاهی
حاکمان در دم از او قُبجُر و تَمغا خواهند
عنکبوت ار بنهد گارگهِ جولاهی
خرمن سوخته شد ملک و بر ایشان به جُوی
اسب شطرنج کجا غم خورد از بیکاهی
ترکمان خسری هر نفس از هر طرفی
بر ولایت بزند چون اجل ناگاهی
نیست در روم از اسلام به جز نام و شده است
قطب دین مضطرب و رکن شریعت واهی
بیم آن است که ابدال، خضر را گویند
گر سوی روم روی مردن خود میخواهی
مملکت جمله پر از منکر و معروفی نه
که به خیر امر کند یا بُوَد از شر ناهی
خلق بیم است که چون ذرّه پراگنده شوند
گر به ایشان نرسد سایهٔ ظلاللهی
گر نیایی برود این رمقی نیز که هست
ور بیایی کندت بخت و ظفر همراهی
آفتابا به شرفخانهٔ خویش آی و بپاش
نور بر خلق کز استاره نیاید ماهی
بعد فضل احدی مانع و دافع نبُوَد
اینچنین داهیه را غیر تو شاهی داهی
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به وضعیت نابسامان یک کشور و ناامیدی و بیثباتی سیاسی آن اشاره دارد. شاعر از "صبا" میخواهد که پیام او را به شاه برساند و او را از بحرانها و نابرابریهای اجتماعی آگاه کند. وضعیت در کشور بهگونهای است که دلسوزی و پشتیبانی از مردم رنجدیده لازم است. شاعر از ظلم و فساد حاکمان انتقاد میکند و به مشکلات کشور مانند فقر و بیاحترامی به ارزشهای انسانی اشاره میکند. او به شاه میگوید که اگر به فکر اصلاح و بازسازی کشور و مردمش نباشد، همه چیز به نابودی خواهد رفت و لازم است که به وضعیت ناگوار توجه کند و بهعنوان یک پادشاه شایسته، به مردم رحم کند. در نهایت، شاعر نگاهی امیدبخش از یک آینده بهتر را خواستار میشود و به اهمیت رهبری درست و کارآمد تأکید میکند.