بخش ۱۰۴ - در بیان آنکه هرکه در ترک کردن عوض بیند ترک بر او آسان شود بلکه عاشق ترک گردد. چنانکه کشتاورز از خانه و انبار غله را بیرون میآورد و بعشق تمام در صحرا میافشاند زیرا یقین میداند که عوض یکی ده و بیست خواهد برداشتن و صورتهای این بسیار است چنانکه سلطان ولد
سلطان ولد / ولدنامه / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
مصطفی گفت هر که کرد یقین
که رسد ترک را عوض در حین
جود کردن بر او شود آسان
چون عوض میبرد دو صد چندان
نی هر آن کس که دانه میکارد
دانه ز انبار خویش می آرد
در زمینش همیفشاند خوش
تا یکی را عوض برد ده و شش
هرگه منعش کند از آن کشتن
گوید او هست جهل از این گشتن
من ز یک دانه شست بردارم
کی از این کار دست بردارم
اینچنین پند بند کار من است
عکس این گوید آنکه یار من است
دوست کی گویدم که تخم مکار
دشمن این را بگوید و مکار
دشمنی را بهل مکن منعم
از چه رو میکنی از این دفعم
چونکه او را عوض شده است یقین
دانه بی ترس افکند بزمین
وعدۀ حق شدت اگر باور
که سری را عوض دهد صد سر
پس چرا بر سرت همیلرزی
مذهب عاشقان نمیورزی
هرچه داری فدا چرا نکنی
روز و شب روی با خدا نکنی
هرکه او ترک کرد هستی را
نیستی را گزید و پستی را
هستئی یافت از خدا سرمد
گشت یک قطره اش یم بیحد
خودئی کان شود فدای خدا
منگر از خداش دور و جدا
قطره ای کاندرون بحر رود
محو گردد ز خویش و بحر شود
آنکه قادر بود که گردد شاه
از چه رو باشد او یکی ز سپاه
همه را چون همیتواند برد
از چه اندک بود چو کودک خرد
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
مصطفی در این متن تأکید میکند که اگر کسی به یقین برسد که پاداش ترک دنیا در دست خداست، برای او بخشش کردن آسان خواهد بود. او به این موضوع اشاره میکند که مانند کشاورزی که دانهای میکارد و از آن انتظار محصول بیشتری دارد، انسان نیز باید در تلاش باشد و از دانهای که میکارد، انتظار عوض بالاتری داشته باشد. او همچنین به این نکته میپردازد که نباید از کشت و کار دست کشید و این کار نشانهٔ جهل است. در کنار این، او میگوید که دشمنان ممکن است در برابر این تلاشها عقاید نادرستی داشته باشند. مصطفی در ادامه بیان میکند که اگر به وعدههای الهی ایمان داشته باشیم، میتوانیم به پاداشهای بزرگ امیدوار باشیم. او به عشق به خداوند و فدای داراییها برای کسب رضایت خدا تأکید میکند و در نهایت میگوید که انسان میتواند به مقامهای بلند برسد اگر خود را به خداوند بسپارد و از دنیای مادی فاصله بگیرد.