بخش ۸۱ - در بیان آنکه شمس الدین و شیخ صلاح الدین و چلبی حسام الدین قدس اللّه سرهم که خلفای حضرت مولانا قدسنا اللّه بسره العزیز بودند در ولایت و بزرگی و علوم مشهور نبودند از تقریر ولد همچون مولانا شهرت گرفتند و مشهور شدند اگرچه ولایت و بزرگی ایشان عظی سلطان ولد
سلطان ولد / ولدنامه / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
گرچه بدوالدش قوی مشهور
نبد او همچو شمس دین مستور
همه او را ز جان مرید بدند
در زمان ولد مزید شدند
اولیا را که والدش بگزید
نی ز تقلید بل ز غایت دید
بعد والد شد ازولد پیدا
که چسان داشتند کارو کیا
شرحشان کرد از دل و از جان
بر ملا تا شنید پیر و جوان
یکدمی کرد شرح طاعتشان
یکدمی عزلت و قناعتشان
یکدمی شرح قال جانیشان
یکدم از حالت نهانیشان
هر یکی را کرامتش چون بود
در نماز استقامتش چون بود
هر یکی را چه شکل صحبت بود
هر یکی را ز حق چه رتبت بود
هر یکی را چگونه بود ارشاد
هر یکی را چه نوع بخشش وداد
حاصل احوال جمله را یک یک
بنمود و رهید خلق از شک
همه از نومرید و بنده شدند
همه بودند مرده زنده شدند
همه را گشت بیگمان معلوم
که نبود این سر آن زمان مفهوم
شده است از ولد کنون پیدا
حال ایشان بنزد پیرو فتی
که ندارند در جمال نظیر
پیش ایشان کبیر گشته صغیر
قربشان بود از اولیا پنهان
زانکه نامد چو هر سه در دو جهان
جملۀ اولیا حبیب بدند
خاصگی حق و قریب بدند
همه مظهر بدند یزدان را
همه جان داده خلق بیجان را
همشان دستگیر خلق بدند
همه بی جسم روح محض بدند
شده اند این زمان چو حق پنهان
کس از ایشان نداده هیچ نشان
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به توصیف اولیا و بزرگان دین میپردازد و بیان میکند که برخی از آنان که والدینی قوی و مشهور داشتند، به شهرت و مقام خاصی دست یافتند، ولی برخی دیگر که والدین کمتر شناختهشدهای داشتند نیز با اعمال و حالات معنوی خود در دلها محبوب شدند. نویسنده به بیان ویژگیها و کرامات این اولیا میپردازد و تأکید میکند که هر کس در زمان خود به سیر و سلوک پرداخته و در دین و معنویت به روش خاصی عمل کرده است. او این نکته را مطرح میکند که این بزرگان برای هدایت مردم و کمک به آنها در مسیر زندگی نقش مهمی داشتهاند، و در نهایت به این نتیجه میرسد که وجود این اولیا اگرچه در ظاهر پنهان است، اما تأثیر و روشنگری آنها بر زندگی مریدان و مردم بیجان نمایان است.