شمارهٔ ۲۱ - در مدح شیخ روز بهان اهلی شیرازی
اهلی شیرازی / قصاید / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
بحری که دلش منبع اسرار نهان است
شطاع جهان شیخ بحق روز بهان است
آن گلبن تحقیق که در مشرب عذبش
صد جوی ز سر چشمه توحید روان است
آن طرفه عروسان که پس پرده غیبند
از کشف عرایس همه بر خلق عیان است
گر مرده رسد بر در او زنده شود باز
او عیسی جانبخش و درش عالم جان است
سر بیشه عشق است درش ذروه رفعت
پای سگ این در بسر شیر ژیان است
اندیشه بمعراج کمالش نبرد راه
کو بیشتر از مرتبه فهم و گمان است
در سلسه معنی از آن گلبن توحید
بوییست که در خرقه پیر خرقان است
افروخته از شمع محبت اثر اوست
سعدی که چراغ دل صاحبنظران است
اهلی چو عیان است کمالش چه دهی شرح
آنجا که عیان است چه حاجت به بیان است
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به توصیف یک حقیقت عمیق و معنوی می‌پردازد که به نوعی به درک و شهود الهی مرتبط است. شاعر از یک دریای اسرارآمیز سخن می‌گوید که منبع علوم و معارف است و به توحید اشاره می‌کند. وی زیبایی‌های معرفت را به شکل گلبن تحقیق توصیف می‌کند که دارای جوی‌های زلالی از عشق و ارتباط با خداوند است. همچنین به عروسان پنهان از دید عموم اشاره دارد که تجلیات الهی را به نمایش می‌گذارند. شاعر تأکید می‌کند که در این درگاه معنوی، حتی مردگان نیز زنده می‌شوند و به حقیقت وجود پی می‌برند. وی مقام عشق و کمال را به تصویر می‌کشد و می‌گوید که در این سطح از درک، نیازی به توضیح و بیان نیست زیرا حقیقت خود به وضوح نمایان است. در نهایت، شاعر از سعدی به عنوان چراغ دل حکما یاد می‌کند و بر اهمیت عشق و محبت در درک عمیق‌تر از حقیقت تأکید می‌کند.