نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۵ - دایره مرکب مدور اهلی شیرازی

اهلی شیرازی / قصیدهٔ اول بنام امیر علیشیر / وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)

بخش 1

همه ملوک جهان بنده کرده دهرت از آن

که هرگز از چو تویی کس ندیده استحقار

دگر ز جود تو یابد چو عالمی شادی

به مردی و به کرم عالمی بگیر و بدار

بود به مردی دیگر کسی مثال تو کم

زمانه مثل تو کم یابد از همه اخیار

ممکن نه که هرگز چو تو

یابد عالم

هرگز چو تو کس ندید

مردی به کرم

یابد مردی

دگر کسی مثل تو کم

عالم به کرم

مثل تو کم یابد هم

تقطیع: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل

قافیه: مقید

بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف مجبوب

صنعت: مربع

تقطیع: مفعول مفاعلن مفاعیل

قافیه : ذوقافتین مکرر

بحر: هزج مسدس مقبوض مقصور

صنعت: حسن مقطع

تقطیع: فاعلاتن مفاعلن فعلن

قافیه: مردف بردف مفرد

بحر: خفیف مسدس مخبون اصلم

صنعت: تضمین

تقطیع: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلات

قافیه: مردف بردف

بحر: رمل مثمن مقصور

صنعت: تفسیر جلی

بخش 2

ولیک اهلی از آن که تمامیش ثبت است

هم این خطش بغلامی نوشته است اقرار

دلیل او به تمامی جز این غلامی نیست

که بر تمامی او سکه ایست این معیار

اهلی که تمامیش غلامیست

این خط غلامیش تمامیست

بخش 3

الا که تا فلکش بحر درفشان باقیست

همیشه تا دل و دستست بحر را دربار

مدام تا کرم روزگار باشد عام

بروزگار نباشد جز از کرم مختار

تا فلک بحر درفشان باشد

تا دل و دست بحر و کان باشد

بخش 4

یقین که بسته و محکم بود همی پیوست

ببسته دست و دل خصم محکم از مسمار

نگاهدار تو حق باد تا بروز حسیب

که پای عمر تو شد در رکیب برخوردار

بسته و محکم بود پیوسته تا روز حسیب

بسته دست خصم، محکم پای عمرت در رکیب

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

شاعر در این شعر به ستایش ویژگی‌های نیک انسانی می‌پردازد و بر این باور است که کسی مانند تو که دارای بزرگی و جود است، در جهان وجود ندارد. او بر کرم و مردی تو تأکید می‌کند و می‌گوید که هیچ کس نمی‌تواند برابری با تو داشته باشد. شاعر با استفاده از صنایع شعری مختلف، زیبایی و قوت این ویژگی‌ها را به تصویر می‌کشد و به این ترتیب به بندگی و غلامی خویش در برابر بزرگی تو اعتراف می‌کند. همچنین، شاعر از جاودانگی و استمرار این صفات سخن می‌گوید تا زمانی که عالم وجود دارد، این کرم و بزرگی پایدار خواهد بود. به طور کلی، شعر دلیلی است بر ستایش و تقدیر از ویژگی‌های عالی انسانی.