بخش ۳ - دایره مرکب مدور اهلی شیرازی

شدست هوش دل ایجان ز دست باد ستم

کی آوری بفغانش بصبر با دست آر

تقطیع: مفعول مفاعلن مفاعیل

قافیه: معمول و غیر معمول

بحر: هزج اخرب مقبوض مقصور

صنعت: ایهام

تقطیع: فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن

قافیه: مطلق بردف

بحر: رمل مخبون اصلم- صدر و ابتداء سالم

صنعت: تشبیه مطلق

تقطیع: مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلان

قافیه: مطلق بردف و خروج

بحر: هزج مثمن اخرب عروض و ضرب مسبغ

صنعت: تشبیه کنایه

تقطیع: فاعلن مفاعیلن فاعلن مفاعیلن

قافیه: مطلق بردف و خروج و مزید

بحر: هزج اشتر

صنعت: تشبیه مشروط

تقطیع: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن

قافیه: مطلق بردف و خروج و مزید و نایره

بحر: مضارع مکفوف محذوف

صنعت: تشبیه اضمار

تقطیع: مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلان

بحر: رجز مثمن مذال

قافیه: مطلق بردف و خروج و مزید و چهار نایره

صنعت: تشبیه تفضیل

قافیه: مقید مجرد

بحر: هزج مربع

صنعت: تشبیه عکس

تقطیع: فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن

قافیه: ذوقافتین اول مطلق مجرد- ثانی مطلق بردفین

بحر: رمل مثمن مخبون محذوف

صنعت: حسن مقطع و گریزگاه

تقطیع: فاعلاتن فاعلاتن فاعلان

قافیه: مطلق بخروج و مزید(کذا)

بحر: رمل مثمن مقصور

صنعت: بیت القصیده، مراعات نظیر

تقطیع: مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن

قافیه: مجهول و معروف

بحر: هزج اخرب مکفوف محذوف

صنعت: تجاهل العارفین، تشبیه

تقطیع: مفاعیل مفاعیل مفاعیل مفاعیل

قافیه: مردف بردف- اعنات

بحر: هزج مکفوف مقصور

صنعت: لف و نشر مرتب

تقطیع: فعول فعلن فعول فعلن

قافیه: مکرر

بحر: متقارب مقبوض اثلم

صنعت: اغراق

تقطیع: مفتعلن مفتعلن فاعلن- فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

قافیه: اختلاف اشباع

بحر: سریع مطوی مکشوف- رمل مسدس محذوف

صنعت: ذو بحرین

تقطیع: فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن

قافیه: اختلاف حذو

بحر: رمل مخبون اصلم، صدر و ابتدا سالم

صنعت: تشبیه- مراعات نظیر

تقطیع: فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن

قافیه: اختلاف حذو

بحر: رمل مثمن مخبون اصلم

صنعت: استعاره

تقطیع: مستفعلن مستفعلن

قافیه: مقید مجرد- محجوب

بحر: رجز مربع

صنعت: تنسیق الصفات

تقطیع: فعولن ۴ بار

قافیه: اختلاف حرف وصل

بحر: متقارب مثمن سالم

صنعت: اقتباس

تقطیع: فاعلن فعل فاعلن فعل

قافیه: اختلاف توجیه

بحر: متدارک مخبون مقطوع

صنعت: متضاد

تقطیع: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات

قافیه: ایطاء خفی

بحر:مجتث مخبون مقصور

قافیه: رد العجز علی الصدر نوع اول

تقطیع: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن- ثانی مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات

قافیه: اول ایطاء جلی(کذا) ثانی مردف بردف مفرد

بحر: اول مجتث مخبون محذوف – ثانی مجتث مخبون مقصور

صنعت: استقبال، رد العجز نوع دوم

تقطیع مفعول مفاعیل مفاعیل مفاعیل

قافیه: ایطاء جلی

بحر: هزج اخرب مکفوف مقصور

صنعت: رد العجز نوع سوم

تقطیع: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن

قافیه: ایطاء جلی در حرف تفضیل

بحر: مجتث مخبون اصلم

صنعت: ردالعجز نوع چهارم

تقطیع: فاعلاتن فاعلاتان

قافیه: ایطاء جلی در نون تخصیص

بحر: رمل مربع مسبغ

قافیه: تلمیح

ایا حریف طرب چون وزید باد بهار

چو لاله می خور و مهر از زمانه چشم مدار

هباست بی می و گل عمر آتشی در زن

بهر چه دارد از اندیشه ات چو بوتیمار

رسید لاله و دارد بهر کمین خاری

چو گلرخی است که دارد رقیب ناهموار

سمن چو ساقی دلجو به لاله زار آمد

که تا چو لاله برافروزد از رخش انظار

یقین که مستی بلبل چو غنچه پنهانیست

حیاتش از می ریحانیست آن خمار

در آبباغ گل اکنون که همچو جنت شد

بچین گلی که چو حور آمده است دیده گمار

کجاست نسبت یار از نسیم بستانش

چو حور اگر چه شمیمست گلشنش عطار

هوای باده و جعد بنفشه دام دلست

گذر چو نیست ازین دام دل بیاد بیار

نه گر تو سنبل تر تافتستیش ای باد

بقصد دل چه بهم بافتستیش صد بار

وگرچه نسبت نسرین و گل گمان بتو هست

نمی کنیم ازیشان تو بهتری بعذار

رسند کی بتو زانروی همچو مه گلها

چنین که چون تو بدیدست نرگس ابصار

دمیده است بسی سرو در چمن شادان

ولی کمست بشوخی چو آنقد و رفتار

نسرین و گل ماند بتو زانروی چید ستیمشان

نی نی ازیشان بهتری نیکو بدید ستیمشان

وجود سنبل اگر سوخته چو بلبل شد

وجود بلبل ازو سوخت همچو سنبل زار

تقطیع: مفاعیلن مفاعیلن

لوای گل که چو خورشید بر همه رخشید

مگر که یافت ز شاه ولایت اینمقدار

تو لاله بین چو نکو اختری که تافته است

نظر کیش بوی افتاده است شاه دیار

گل چو خورشید بهر خشک و تری تافته است

مگر از شاه ولایت نظری یافته است

ندید چشم فلک همچه شاه اسماعیل

تیغ عدلش صیقل آیینه ظلمانیان

مثال برق بمانی است در گه میدان

عیان چو شعله شمعش سنان کینه گزار

اگر چه شعله آل علم چو برق افروخت

دلی مباد ستم بین از آن گزیده سوار

برقیست دمان شعله آل علم او

یا شعله شمع از دم با دست بیکسو

لییم شد ز جهان، ملک شاد شد از شاه

خوشا نکویی ملک و خوشا بد اشرار

سرای جان و دل آباد گشت و خواهی دید

هنوز خوشتر ازین عدل، او چو شد معمار

عجب مدار ز دادش که مرده زنده کند

که پیش بخت خدا داده نیست این دشوار

جهان شاد شد از شاه و دل آباد شد از داد

خوشا ملک و خوشا شاه خوشا عدل خداداد

اگر بصید نگاهش فتاده بر عنقا

بیک اشارتش افکنده از فلک طیار

دمی چو رفته بنخجیر بیک حمله

فکنده ناوک او صد هژبر شیر شکار

بصید عنقا چو رفته گه گه

بیک اشارت فکنده ده ده

تبارک الله از آن کف که خواست حاتم طی

که بهره گیرد از آن بحر و کان باستنکار

اگر نه آمده او ضامن و فرشته رزق

چرا کشد همه کس دامنش چو راتب خوار

حاتم طی آمده او ضامنش

گیرد از آن رو همه کس دامنش

فروغ اختر دولت از و نگر بیقین

آفتابیست کزو نجم سعادت رخشد

وجیه روی و بعلم و هنر از آن ابری

لب اقبال گشوده دهن حادثه بسته

به همسری زخور آنصاحب نظر بهتر

زهمرهیست بهر صاحب هنر غمخوار

هم سرور صاحب نظر

هم رهبر صاحب هنر

ایا سپهر کرم جاه خود به بین که ز بخت

برای تست بهشت و نعیم او هموار

در مراد تو ای بی نظیر از آن بازست

که ملک داده کبیرت عنایت جبار

اگر جاه خود بنگری بی نظیرا

رایت نعیما و ملکا کبیرا

پس از عدو چه غمت کو به بیهشی باشد

چو خاک و باد و تو چون آب و آتش از پیکار

از عدو چه غم کو به بیهشی

خاک و باد و تو آب و آتشی

سحر شنید چو گل از صبا که خلقت چیست

گل از تو در عرق افتاد و ریخت زود از بار

اگر گلش نشد از تن زرشگ خلق تو تاب

بروی خویش گلاب از چه زد پی تیمار

گلاب چیست اگر گل نشد ز خلق تو آب

گل از تو در عرق افتاد وزد بروی گلاب

یقین که بر در و بامت پرد فرشته نهان

بصد نیاز و فقیری گر او فتد بگذار

همای سدره نشین چون بحضرتت گذرد

ره ادب سپرد باز آید از پندار

پرد فرشته نهان چون بحضرتت گذرد

بصد نیاز و فقیری ره ادب سپرد

یقین که بر در و بامت گر او فتد بگذار

همای سدره نشین باز آید از پندار

به خواریند حسودان تو ولی نازند

بمال و اینهمه را جز ز نعمتت مشمار

رود ز غصه خراب از درت عدو هر چند

با اینهمه از نعمت تو را تبه خوارند

وزیدن نفست جان کامل از معنی

دم تو از نفس باد صبح شسته غبار

رخ کمال تو دلجوترست و زیباتر

دم تو از نفس باد صبح دلجوتر

یقین که کلک تو مرغیست از خط مشکین

که دل همی برد از نقش سنگ زین منقار

کلک تو از خط مشکین

که بحر فضل باقبال او گشود انهار

نه غم رواست بعهدش نه هم که شد بسته

دهان حادثه و پوست کنده از غدار

روی علم و هنر از آب مروت شسته

شد هوش دلا ز دست با دست

کی آوریش بصبر با دست

که از تو را تبه خوارست و نام در طومار

خوارند حسودان تو و ز غصه خرابند

بحسن و خلق و به دلجویی از بت فرخار

ز جان کلام تو دلجوترست و زیباتر

باغ گل چو جنت شد جنت ار نسیمستش

چین گل چو حور آمد حور اگر شمیمستش

ساقی چو بهار آمد کو غنچه پنهانیت

تا لاله برافروزد از آتش ریحانیت

نوبهارست و گل آتش زده در هر خاری

لاله را چشم چهار از پی گلرخساری

ای باد جعد سنبل تر تافتستیش

گر نیست دام دل چه بهم بافتستیش

چو سنبل سوخته بلبل

چو بلبل سوخت هم سنبل

یقین که هست زظلمانیان دلش بیزار

شاه اسماعیل حیدر قبله روحانیان

که تیغ عدل شدش صیقل دل از زنگار

چو حیدر از قبلش هست روح بانیکان

که آفتاب زمینست و کعبه زوار

زهی کرامت مه پرتوی که بخشیده

فروغ نجم سعادت رخش بیک دیدار

اختر دولت او کین همه پرتو بخشد