شمارهٔ ۳۹۰ - در علو همت و کمال نفس خود انوری
انوری ابیوردی / مقطعات / وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
سگ خشم و خر شهوت که زبون‌گیری نیست
تیز دندان‌تر از این هر دو در این خاک کهن
نفس من کو ملک مملکت شخص منست
هر دو را سخرهٔ خود کرده به تادیب سخن
ترک و تازیک شما جمله سگانند و خران
که به جز خوردن و کردن نشناسند ز بن
تو چه گویی که کند نفس ملک همت من
گر تو گوییش بیا خدمت این طایفه کن
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این شعر، شاعر به دو ویژگی انسانی یعنی خشم و شهوت اشاره می‌کند و آن‌ها را به سگ و خر تشبیه می‌کند که فقط به خوردن و ارضای نیازهای خود می‌اندیشند. او از نفس خود به عنوان ملک مملکت وجودش یاد می‌کند و می‌خواهد که بر این دو صفت تسلط یابد و آن‌ها را به تادیب درآورد. شاعر، دیگران را به انتقاد می‌طلبد که چگونه می‌توانند نفسی چون ملک همت او داشته باشند، در حالی که درواقع تنها به خواسته‌های ابتدایی خود توجه دارند.