نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

شمارهٔ ۸۶ - در مدح صاحب جمال‌الدین محمد و شکایت از روزگار انوری

انوری ابیوردی / مقطعات / وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)

کمال دین محمد محمد آنکه برای

جمال حضرت و صدر و وزیر سلطانست

نفاذ حکم و قضا و قدرت قدر وسع آنک

به حل و عقد ممالک منوب دورانست

سپهر برشده تا رای روشنش دیدست

ز بر کشیدن خورشید و مه پشیمانست

زمانه در دل کتم عدم ضمیری داشت

که در وجود نگنجد کمال او آنست

مدار جنبش قدرش ورای خورشیدست

در سرای کمالش فراز کیوانست

به رای روشن پاک آفتاب گردونست

به قدر و جاه و شرف آسمان گردانست

وزارت از سخن او چو جان باجسمست

نیابت از قلم او چو جسم با جانست

به پیش آینهٔ طبعش آشکار شود

هر آن لطیفه که از روزگار پنهانست

ز اتصال کواکب وز امتزاج طباع

هر آن اثر که ببینی هزار چندانست

که او مشیر همه کارهای اقبالست

که او مدار همه کارهای دیوانست

بجز حمایتش از حادثات امان ندهد

که این چو کشتی نوحست و او چو طوفانست

به کار خادمش اندیشه‌ای همی باید

به از گذشته که اندیشه ناک و حیرانست

به بنده وعدهٔ الوان چه بایدش بستن

که از زمانه برو بندهای الوانست

به زیر ضربت خایسک محنت و شیون

صبور نیست ولی صبر کار سندانست

به طول قطعه گرانی نکردم از پی آن

کزین متاع درین عرضگاه ارزانست

همیشه تا ز فرود سپهر ارکانند

هماره تا ز ورای کمال نقصانست

مباد هیچ بدی از سپهر و ارکانش

که از کمال بزرگی سپهر و ارکانست

ز طوق طوعش خالی مباد گردن دهر

که بس یگانه و فرزانه و سخندانست

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر در وصف شخصیت و ویژگی‌های یک فرد برجسته به نام "کمال دین محمد" سروده شده است. شاعر او را به عنوان وزیر و مشاور سلطان معرفی می‌کند که قدرت و نفوذی بی‌نظیر دارد. او را به چشم ستاره‌ای درخشان وصف می‌کند که از برتری‌های خود در حاکمیت و سیاست بهره‌مند است. شاعر تأکید می‌کند که کمال دین محمد دارای معرفتی فراتر از دیگران بوده و در زمینۀ تدبیر و قضاوت توانمندی‌هایی خاص دارد. او به عنوان حافظ مملکت در برابر حوادث زمان عمل می‌کند و قدرت او همچون کشتی نوح در طوفان است. در ادامه، شاعر به صبر و اندیشه‌ای که باید در خدمت او به کار گرفته شود اشاره می‌کند و از مشکلات و دشواری‌هایی که تحت فشار زمانه قرار دارد سخن می‌گوید. در نهایت، هشدار می‌دهد که باید مراقب نواقص و چالش‌ها بود و از هوش و خرد او برای پیشبرد کارها بهره جست. شعر به زیبایی نشان می‌دهد که کمال دین محمد نه تنها یک شخصیت برجسته است بلکه در تحقق کمال و شرافت نقش کلیدی دارد.