نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲۶ عطار

عطار نیشابوری / سی فصل / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

بگویم بهر تو ای مرد دانا

کنم با تو بیان این معما

بمعنی زندگی دنیا محال است

که این عالم همه خواب و خیال است

حقیقت زندگانی هست ایمان

تو ایمان را کمال زندگانی دان

برو ای سالک ره راه یزدان

تو همچون خضر مینوش آب حیوان

که تا یابی حیات زندگانی

بمانی تا ابد در جاودانی

حقیقت آب حیوان راه یزدان

مراد از راه یزدان تو علی دان

باو ایمان و دین تو تمام است

بمعنی هر دو عالم را امام است

به نور او بمعنی راه میجو

تو سرش از دل آگاه میجو

ز اسرارش شوی آنگاه آگاه

که برداری حجاب خویش از راه

چو ره بردی بنورش زنده مانی

وزو یابی بقای جاودانی

تو آن آب حیات اسرار میدان

همه مقصود خود آن یار میدان

بود تاریکی این آب ای یار

مثل پنهانیش از چشم اغیار

چو ره یابی بسویش در معانی

بیابی در حقیقت کامرانی

اگر او را نیابی مردهٔ تو

میان زندگان افسردهٔ تو

اگر او را بیابی زنده باشی

میان مؤمنان فرخنده باشی

چو ره یابی شوی مانند خورشید

بمانی در بقایش زنده جاوید

حجاب خویشتن از راه کن دور

که تا گردی بمعنی همچو منصور

ولی اسرار مستوری همین دان

ز جاهل این سخنها کن تو پنهان

شنیدی تو که با منصور حق گو

ز نادانی چها کردند با او

شده بود از دو عالم بر کرانه

نمی‌دانسته جز حق آن یگانه

برآورد از وجود خویشتن گرد

سجود درگه حق را چنان کرد

سجود اهل دید از دل بباشد

سجود دیگران تقلید باشد

تو سجده آنچنان کن آن دلی را

کهٔ سجده بود آخر دم علی را

بگویم با تو اسرار سجودش

که چون با حق تعالی راز بودش

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن به بررسی معانی زندگی و اهمیت ایمان می‌پردازد. شاعر به انسان عاقل می‌گوید که زندگی دنیا در حقیقت خواب و خیال است و تنها با ایمان به خدا و درک واقعیات می‌توان به کمال زندگی دست یافت. او از سالک (جستجوگر) می‌خواهد که مانند حضرت خضر که آب حیوان را می‌نوشد، به دنبال حقیقت و جاودانی برود. شاعر تأکید می‌کند که راهی که به زندگی ابدی می‌انجامد، همان راه علی است و با ایمان به او می‌توان به روشنایی و جاودانگی دست یافت. او می‌گوید اگر کسی به حقیقت نرسد، در میان زندگان مرده است و افرادی که به این حقیقت دست می‌یابند، مانند خورشید درخشان و شاداب خواهند بود. در نهایت، شاعر به موضوع سجود و احوالات روحانی اشاره می‌کند و می‌گوید سجده واقعی از دل است و باید با اخلاص و از روی معرفت به حق سجده کرد، نه به صورت تقلید. اهمیت این رازها و معانی عمیق زندگی را در ارتباط با علی و حقیقت وحدانیت خداوند توضیح می‌دهد.