نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۵ عطار

عطار نیشابوری / سی فصل / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

ز حال قاضی و مفتی چه پرسی

چو ایشان نیست اندر عرش و کرسی

به خود بربسته دین مصطفی را

نمی‌داند حقیقت خود خدا را

به ظاهر میروند راه شریعت

شده غافل از اسرار حقیقت

صدف بگزیده و بگذاشته در

نمی‌دانند که دارد گوهر در

شریعت پوست مغز آن حقیقت

میان این و آن باشد طریقت

شریعت چون چراغ راه باشد

طریقت راه آن درگاه باشد

محمد در حقیقت رهنما بود

ولی مقصود این ره مرتضی بود

محمد گفت امت را در این راه

علی سازد ز اصل کار آگاه

محمد هست انوار شریعت

علیّ مرتضی نور حقیقت

اگر قول نبی امت شنودی

خلافی در ره ملت نبودی

نه بر قول رسول اقرار کردند

سراسر خلق را از راه بردند

شنیدی تو حدیث منزل خم

چرا کردی در آخر راه را گم

نبی گفتا علی باشد امامت

بگوید با تو اسرار قیامت

به خود بربسته دین مصطفی را

نمی‌دانی ره و رسم هدا را

شنیدی تو بیان انما را

چرا منکر شدی قول خدا را

بجو اکنون دلیل و هادی راه

که تا گردی ز سر راه آگاه

تو انّی جاعلٌ فی الارض برخوان

خلیفه بعد پیغمبر علی دان

به قرآن هم اطیعو الله فرمود

تو را زان مصطفی آگاه فرمود

نکردی گوش قول مصطفی را

ندانستی به معنی مرتضی را

ز قول مصطفی بشنو پیامی

که باشد در جهان آخر امامی

که خلقان جهان را ره نماید

ز اسرار خدا آگه نماید

اگر او در جهان یک دم نباشد

حقیقت عالم و آدم نباشد

ستونست آن حقیقت آسمان را

بود او رهنما خلق جهان را

چو عالم از امامی نیست خالی

که را دانی امام خویش حالی

نبردی گر حقیقت سوی او راه

بمانی مرتد و مردود درگاه

علی را دان امام اندر حقیقت

برو شد ختم اسرار شریعت

علی باشد قسیم جنت و نار

کند بر تو چو بوذر نار گلنار

علی باشد میان خلق قائم

علی را در جهان میدان تو دائم

به جز راه علی راهی نگیری

که نادان خیزی و نادان بمیری

حقیقت اوست قایم در دو عالم

سخن کوتاه شد و الله اعلم

دگر پرسی که حق را دیده است او

کدامین قطره شد در بحر لؤلؤ

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن به بررسی جایگاه قاضی و مفتی در دین و حقیقت می‌پردازد و به این نکته اشاره می‌کند که اگرچه آن‌ها به ظاهر در راه شریعت هستند، اما از اسرار حقیقت غافل‌اند. مؤلف تأکید می‌کند که شریعت تنها پوست حقیقت است و طریقت راه درک عمیق‌تر از دین است. محمد (ص) به عنوان راهنما معرفی می‌شود که علی (ع) به عنوان امام و راهنمای واقعی است و باید از آموزه‌های او پیروی کرد. متن به تبیین این موضوع می‌پردازد که بدون درک صحیح علی (ع) و جایگاه او، فرد به اشتباه خواهد افتاد و از راه راست دور خواهد شد. در نهایت، تأکید می‌شود که علی (ع) نه تنها در دنیای مادی بلکه در دنیای معنوی نیز باید مورد توجه قرار گیرد تا از انحراف و گمراهی جلوگیری شود. به بیانی دیگر، تنها راه درست پیروی از علی (ع) است که می‌تواند انسان را به حقیقت و شناخت عمیق‌تری از دین برساند.