بخش ۲ - الحکایه و التمثیل عطار
عطار نیشابوری / بخش بیست و یکم / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
به چین شد پیش پیری مرد هوشیار
که ما را از حقیقت کن خبردار
جوابش داد آن پیر طریقت
که دَه جزوست در معنی حقیقت
بگویم با تو گر نیکو نیوشی
یکی کم گفتن‌ست و نُه خموشی
ز خاموشی‌ست بر دستِ شهان باز
که بلبل در قفس مانَد ز آواز
اگر در تن زدن جانت کند خوی
شود هر ذره‌ای با تو سخن‌گوی
چو چشمه تا به کِی در جوش باشی؟
که دریا گَردی اَر خاموش باشی
درین دریا به گوهر هر که ره داشت
به غواصیش باید دم نگه داشت
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
شاعر در این شعر به یک پیر حکیم می‌رسد و از او درباره حقیقت سوال می‌کند. پیر می‌گوید که حقیقت شامل ده جز است و برای توضیح آن، باید با صبر و دقت گوش داد. او بیان می‌کند که خاموشی و سکوت به معنای عدم بیان نیست، بلکه باید به درون خود نگاه کرد تا حقیقت را دریابیم. مانند بلبل در قفس که نمی‌تواند آواز بخواند، انسان نیز ممکن است در درون خود احساساتی داشته باشد که باید آزاد کند. در نهایت، او به تشبیه چشمه و دریا اشاره می‌کند؛ اگر چشمه مدام در جوش باشد، نمی‌تواند به دریا تبدیل شود، بلکه باید سکوت و عمق را بیاموزد. برای رسیدن به گوهر حقیقت، باید صبور و آگاه باشیم.