بخش ۱۵ - فی ذم المتهمین بجمع أسباب الدنیا، المعرضین عن تحصیل أسباب العقبی شیخ بهایی
شیخ بهایی / نان و حلوا / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
نان و حلوا چیست؟ اسباب جهان
کافت جان کهانست و مهان
آنکه از قربِ خدا دورت کند
وآنکه از راه هُدی کورت کند
آنکه خود را بر سر او باختی
وز ره تحقیق، دور انداختی
تلخ کرد این نان و حلوا کام تو
برد آخر، رونق اسلام تو
برکن این اسباب را از بیخ و بن
در دل، این نار هوس را سرد کن
آتش اندر زن در این حلوا و نان
وارهان خود را از این باد گران
از پی آن میدوی از جان و دل
وز پی این ماندهای چون خر به گل
الله الله، این چه اسلام است و دین
ترک شد آیین رب العالمین
جمله سعیات، بهر دنیای دنی است
بهر عقبی، میندانی، سعی چیست
در ره آن موشکافی، ای شقی
در ره این، کندفهم و احمقی
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن درباره نان و حلوا به عنوان نمادهایی از دنیا و مادیات است. شاعر به ما میگوید که این اشیاء میتوانند موجب دوری از خدا و حقیقت شوند. او به فردی اشاره میکند که تحت تأثیر ترس از خدا قرار ندارد و از راه هدایت دور شده است. این وضعیت موجب تلخی زندگی و از بین رفتن رونق اسلام میشود. شاعر از ما میخواهد که این مادیات را کنار بگذاریم و به دل و نیت خود توجه کنیم. او انتقاد میکند از اینکه مردم فقط به دنبال دنیا و منافع مادی هستند و دینی که باید به آن پایبند باشند را فراموش کردهاند. در نهایت، او افراد را به تفکر عمیق و دوری از جهالت دعوت میکند.