نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۱۵ - فی ذم المتهمین بجمع أسباب الدنیا، المعرضین عن تحصیل أسباب العقبی شیخ بهایی

شیخ بهایی / نان و حلوا / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)

نان و حلوا چیست؟ اسباب جهان

کافت جان کهانست و مهان

آنکه از قربِ خدا دورت کند

وآنکه از راه هُدی کورت کند

آنکه خود را بر سر او باختی

وز ره تحقیق، دور انداختی

تلخ کرد این نان و حلوا کام تو

برد آخر، رونق اسلام تو

برکن این اسباب را از بیخ و بن

در دل، این نار هوس را سرد کن

آتش اندر زن در این حلوا و نان

وارهان خود را از این باد گران

از پی آن می‌دوی از جان و دل

وز پی این مانده‌ای چون خر به گل

الله الله، این چه اسلام است و دین

ترک شد آیین رب العالمین

جمله سعی‌ات، بهر دنیای دنی است

بهر عقبی، می‌ندانی، سعی چیست

در ره آن موشکافی، ای شقی

در ره این، کند‌فهم و احمقی

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن درباره نان و حلوا به عنوان نمادهایی از دنیا و مادیات است. شاعر به ما می‌گوید که این اشیاء می‌توانند موجب دوری از خدا و حقیقت شوند. او به فردی اشاره می‌کند که تحت تأثیر ترس از خدا قرار ندارد و از راه هدایت دور شده است. این وضعیت موجب تلخی زندگی و از بین رفتن رونق اسلام می‌شود. شاعر از ما می‌خواهد که این مادیات را کنار بگذاریم و به دل و نیت خود توجه کنیم. او انتقاد می‌کند از اینکه مردم فقط به دنبال دنیا و منافع مادی هستند و دینی که باید به آن پایبند باشند را فراموش کرده‌اند. در نهایت، او افراد را به تفکر عمیق و دوری از جهالت دعوت می‌کند.