شیخ بهایی
زندگی‌نامهٔ شیخ بهایی
بهاء الدین محمد عاملی مشهور به شیخ بهایی از دانشمندان بنام عهد شاه عباس صفوی است. وی در سال ۹۵۳ هجری قمری در بعلبک متولد شد. در ۱۳ سالگی همراه پدرش به ایران مهاجرت کرد. وی تألیفاتی به فارسی و عربی دارد که مجموعهٔ آنها به ۸۸ کتاب و رساله بالغ می‌شود. از آثار او می‌توان به کشکول، دیوان غزلیات، جامع عباسی (در فقه)، خلاصةالحساب، تشریح الافلاک و دو مثنوی معروف «نان و حلوا» و «شیر و شکر» اشاره کرد. وی در سال ۱۰۳۰ هجری قمری در اصفهان دار فانی را وداع گفت. جنازهٔ او را به مشهد انتقال دادند و در مسجد گوهرشاد دفن کردند.
آثار شیخ بهایی
شعرهای شیخ بهایی
- مستزاد — هرگز نرسیده‌ام من سوخته جان،
- مخمس — تا کی به تمنای وصال تو یگانه
- بخش ۱ - نان و حلوا — نان و حلوا چیست؟ جاه و مال تو
- بخش ۵ - حکایت — با دف و نی، دوش آن مرد عرب
- بخش ۳ - حکایة فی بعض اللیالی — شب که بودم با هزاران کوه درد
- بخش ۲ - بسم الله الرحمن الرحیم — ایها اللاهی عن العهد القدیم
- بخش ۶ - فی قطع العلائق و العزلة عن الخلایق — هر که را توفیق حق آمد دلیل
- بخش ۴ - فِی التَّأَسُّفِ وَ النّدامَةِ عَلیٰ صَرْفِ الْعُمرِ فیما لایَنْفَعُ فِی الْقِیامَةِ وَ تأْویلِ قَولِ النَّبیِّ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم: «سُؤْرُ الْمُؤْمِنِ شِفاءٌ» — قَدْ صَرَفْتَ الْعُمرَ فی قیلٍ وَ قال
- بخش ۸ - فی الفوائد المتفرقة فیما یتضمن الاشارة الی قوله تعالی ان الله یأمرکم أن تذبحوا بقرة — ابذلوا ارواحکم یا عاشقین
- بخش ۱۰ - فی أن البلایا و المحن فی هذا الطریق، وان کانت عسیرة، لکنها علی المحب یسیرة بل هی الراحة العظمی والنعمة الکبری — ایها القلب الحزین المبتلا
- بخش ۱۲ - فی الریا و التلبیس بالذین هم أعظم جنود ابلیس — نان و حلوا چیست ای شوریده سر؟
- بخش ۱۱ - حکایة العابد الذی قل الصبر لدیه فتفوق الکلب علیه — عابدی، در کوه لبنان بد مقیم
- بخش ۱۳ - علی سبیل التمثیل — بود در شهر هری، بیوه زنی
- بخش ۱۴ - فی ذم أصحاب التدریس مقصد هم مجرد أظهار الفضل و التلبیس — نان و حلوا چیست؟ این تدریس تو
- بخش ۷ - «فی ذم العلماء المشبهین بالامراء المترفعین عن سیرة الفقرا» — علم یابد زیب از فقر، ای پسر
- بخش ۹ - فی تأویل قول النبی صلی الله علیه و آله و سلم: حب الوطن من الایمان — ایّها المأسور فی قید الذنوب
- بخش ۱۸ - حِکایَةُ العابِدِ الَّذي کانَ قوتُهُ العَلَفَ لِیَأْمنَ دینهُ مِنَ التَّلَفِ — نوجوانی از خواص پادشاه
- بخش ۲۰ - فی الترغیب فی حفظ اللسان و هو من احسن صفات الانسان — نان و حلوا چیست؟ قیل و قال تو
- بخش ۲۱ - فی ذم من تشبة بالفقراء لسالکین و هو فی زمرة اشقیاء الهالکین — نان و حلوا چیست؟ این اعمال تو
- بخش ۱۶ - سال بعض العارفین عن بعض المنعمین عن قدر سعیه فی تحصیل الاسباب الدنیویة و تقصیرة عن اسباب الاخرویة — عارفی از منعمی کرد این سؤال:
- بخش ۱۵ - فی ذم المتهمین بجمع أسباب الدنیا، المعرضین عن تحصیل أسباب العقبی — نان و حلوا چیست؟ اسباب جهان
- بخش ۱۹ - فی ذم المتمکنین فی المناصب الدنیویة للحظوظ الواهیة الدنیة — نان و حلوا چیست؟ ای فرزانه مرد
- بخش ۲۲ - فیما یتضمن الاشارة الی قول سید الاوصیاء صلوات الله علیه و آله: «ما عبدتک خوفا من نارک و لا طمعا فی جنتک، بل وجدتک اهلا للعبادة فعبدتک» — نان و حلوا چیست؟ ای نیکو سرشت
- بخش ۱۷ - فی ذم من یتفاخر بتقرب الملوک مع أنه یزعم الانخراط فی سلک أهل السلوک — نان و حلوا چیست، دانی ای پسر؟