نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

شمارهٔ ۷۰ - صفحه‌ای از تاریخ ملک‌الشعرا بهار

ملک‌الشعرا بهار / قصاید / وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)

ظلمی که انگلیس در این خاک و آب کرد

نه بیوراسب کرد و نه افراسیاب کرد

از جور و ظلم تازی و تاتار درگذشت

ظلمی که انگلیس در این خاک و آب کرد

ضحاک خود ز قتل جوانان علاج خواست

وان دیگری به کشتن نوذر شتاب کرد

تازی گرفت کشور و آیین نو نهاد

چنگیز گشت خلق و خراسان خراب کرد

کرد انگلیس آن‌همه بیداد و بر سری

اخلاق ما تباه و جگرها کباب کرد

بشنو حدیث آنچه درین ملک بیگناه

از دیرباز تا به کنون آن جناب کرد

اندر هزار و نهصد و هفت آن‌زمان که روس

با ژرمن افتتاح سئوال و جواب کرد

آلمان بدید روضهٔ هندوستان به خواب

تُرکش ز راه‌آهن تعبیر خواب کرد

واندر فضای شهر پتسدام‌، ویلهلم

با نیکلا به گفت و شنو فتح باب کرد

روباه پیر یافت که آلمان به قصد شرق

دندان و پنجه تیزتر از شیر غاب کرد

با روس عهد بست و شمال و جنوب را

اندر دو خط مقاسمتی ناصواب کرد

از غرب تا به مرکز و از شرق تا شمال

تسلیم خصم چیرهٔ وحشی‌مآب کرد

بیمار گشت شاه و ولیعهد نوجوان‌

روسی نمود لهجه و لگزی ثیاب کرد

روباه پیر گشت ز دربار ناامید

تدبیر شاه پیر و ولیعهد شاب کرد

افکند انقلابی و مشروطه را به ملک

درمان ناتوانی و داروی خواب کرد

وان‌گه چو دید مجلس ملی است مرد کار

با روس در خرابی مجلس شتاب کرد

از بیم هند کشور ما را کشید پیش

واو را فدای منفعت بی‌حساب کرد

مجلس بر اوفتاد و محمدعلی به روس

نزدیک گشت و بس عمل ناصواب کرد

زان روی در حمایت ما، مجلس عوام‌

برضدکار شاه به دولت عتاب کرد

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر به ظلم و ستم‌هایی اشاره دارد که انگلیس در تاریخ بر مردم ایران روا داشته است. شاعر با ذکر ظلم‌های دیگران همچون افراسیاب و تازی و تاتار، می‌گوید که ظلم انگلیس حتی از آن‌ها نیز بیشتر بوده است. او به وقایع تاریخی اشاره می‌کند، از جمله دوران جنگ جهانی اول و عهدهای نادرست بین روس و آلمان که به پایان کشور و استقلال ایران منجر شد. همچنین به تأثیرات منفی این دست‌درازی‌ها بر فرهنگ و اخلاق جامعه اشاره می‌کند و می‌گوید که این ستمگری‌ها نهادهای ملی را تخریب کرده و مشکلات بزرگی برای مردم به وجود آورده است. در نهایت، شعر به تلاش برای انقلاب و مشروطه در ایران و مداخله روس‌ها در این روند اشاره دارد و بی‌ثباتی و فساد ناشی از این دخالت‌ها را مورد انتقاد قرار می‌دهد.