شمارهٔ ۵۸ - گاو شیرده ملک‌الشعرا بهار
ملک‌الشعرا بهار / مثنویات / وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه)
جهان‌آفرین بندگان را همه
پدیدار فرمود همچون رمه
ستور و سگ و گاو با گاوبند
بهٔکجای هم گرگ و هم گوسپند
به یکسو چران گاومیش بزرگ
ز سوی دگر شرزه شیر سترگ
درنده، چرنده، خزنده بهم
درآمیخته رنج و تیمار و غم
دهد گاو پاکیزه کردار، شیر
بسازد از آن شیر دهقان، پنیر
رود موش و آن ساخته برکشد
جهد گربه وز موش کیفر کشد
فتد گربه ناگه به چنگ شگال
کشد کیفر موش از آن بدسگال
سگ آید بگیرد به پاداشنش
بدرّد ز کین پوستین بر تنش
به کیفر ستوه آید ازگرک سگ
بریزدش خون و بدرّدش رگ
به گرک اندر آید پلنگ دلیر
شود بر پلنگ آن زمان ببر چیر
دو مردند در این گله سخت‌کوش
یکی شیر ده و ان دگر شیردوش
چون زین‌بگذری‌جمله بیگانه‌اند
یکایک سگ وگربهٔ خانه‌اند
برو همچو دریا گهر بخش باش
و یا همچو کان سیم و زربخش باش
گر این نیستی، باش گوهرشناس
به نزدیک کان گهر سرشناس
ور این هم نه‌ای سنگ و خاشاک باش
کجا زرگر و زر نه‌ای خاک باش!
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به آفرینش و تأثیرات زندگی در جهان اشاره دارد. شاعر از تنوع موجودات در طبیعت صحبت می‌کند و اینکه هر کدام نقش خاصی دارند. به تصویر کشیدن گله‌ای بزرگ شامل حیوانات مختلف، نشان‌دهندهٔ وجود نیکی و بدی، شجاعت و ترس، و همکاری و رقابت در زندگی است. به‌عنوان مثال، گاو و شیر نشان‌دهندهٔ کار و ثمرهٔ آن (شیر و پنیر) هستند، در حالی که موش و گربه نیز به نمادهای رقابت و زنجیرهٔ غذا اشاره دارند. شاعر به تأمل در خصوص ارزش وجود آدمی می‌پردازد و معتقد است که باید همچون گنجی دریا، با دانش و آگاهی به زندگی پرداخت و از نقاط ضعف دوری جست. در نهایت، او انسان‌ها را به آگاهی از خود و نقششان در جامعه دعوت می‌کند.