نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

غزل شمارهٔ ۳۹۱ بیدل دهلوی

بیدل دهلوی / غزلیات / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

چه دارد این صفات حاجت آیات

به جز ورد دعای حضرت ذات

غنا و فقرهستی لا والاست

گدایی نفی و شاهنشاهی اثبات

فسون ظاهر و مظهر مخوانید

خیال است این چه تمثال و چه مرآت

جهان گل کردهٔ یکتایی اوست

ندارد شخص تنها جز خیالات

نباشد مهر اگر صبح تبسم

که خندد جز عدم بر روی ذرات

مه وسال وشب وروزت مجازیست

حقیقت نه زمان دارد نه ساعات

نشاط و رنج ما تبدیل اوضاع

بلند وپست ما تغییر حالات

همین غیب و شهادت فرق دارد

معانی در دل و برلب عبارات

فروغی بسته بر مرآت اعیان

چراغان شبستان محالات

نه او را جزتقدس میل آثار

نه ما را غیر معدومی علامات

تو و غافل ز من‌، افسوس‌، افسوس

من و دور از درت‌، هیهات‌، هیهات

زبان شرم اگر باشد به کامت

خموشی نیست بیدل جز مناجات

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این اشعار به بررسی مفهوم وجود و عدم و تفاوت‌های ظاهری و باطنی می‌پردازد. شاعر به این نکته اشاره دارد که صفات الهی و حالات انسانی تنها در خیال وجود دارند و حقیقتی فراتر از این تصورات وجود دارد. در عالم وجود، غنا و فقر یا نعمت و سختی تنها تغییراتی در حالات ما هستند. همچنین، همه چیز به یکتایی خداوند برمی‌گردد و واقعیت‌ها نه در زمان و مکان محدود می‌شوند و نه به ظواهر مربوط‌اند. شاعر در نهایت احساس دوری و جدایی از حقیقت و ذات الهی را بیان کرده و تنها راه ارتباط را مناجات و دعا می‌داند.