شمارهٔ ١٣ - وله ایضاً فی التوحید ابن یمین
ابن یمین فریومدی / قصاید / وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
ایدل گرت شناختن راه حق هواست
خود را بدان که عارف خود عارف خداست
غم ره مده بخویشتن ار وقت خوش نماند
زیرا که وقت فوت شد اما خوشی بجاست
هر دم سر از دریچه دیگر برون کند
گه آب و گاه آتش و گه خاک و گه هواست
گاهی فرشته گاه پری گاه آدمیست
گه دیو زشت پیکر و گه حور خوش لقاست
هم زوست نور و ظلمت و هم زوست کفر و دین
هم ماجرا ازوست هم او مایه صفاست
هر دم چو نو عروس کند جلوه دگر
گه بر زمین سهی و گهی بر فلک سهاست
معنی یکیست در نظر عقل دور بین
از راه صورت ار چه که بیحد و منتهاست
صد نام اگر بود بازای حقیقتی
بر اتفاق مذهب فرزانگان رواست
چیزیکه هست هست نه کم میشود نه بیش
و آن خود که نیست نیست چو سیمرغ و کیمیاست
بگذشت دورها که درین درج زرنگار
نه یک شبه فزود و نه زو یک گهر بکاست
گر شد نهان بزیر پر زاغ تیره شب
باز سفید روز مپندار کان فناست
جائی اگر ز غیبت او تیره شد جهان
جای دگر ز پرتواش آفاق با ضیاست
در دی بزیر خرقه فرو رفت زاهدی
این می پرست اوست که امروز در قباست
مقصود هر دو کون توئی از فنا مترس
چون آب زندگی تو از منبع بقاست
ایدل نمود ابن یمین راه حق بتو
گر غیر این طریق صواب آیدت خطاست
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بیان مفاهیم فلسفی و عرفانی پرداخته و بر اهمیت شناخت صحیح و راستین تأکید دارد. در آن به این نکته اشاره میشود که عارف واقعی، کسی است که به خداوند نزدیک شده و درک عمیقی از هستی و حقایق دارد. از گذر زمان و تفاصيل مختلف زندگی نباید غمگین شد، چرا که خوشی همواره وجود دارد. متن به تنوع و تغییرات زندگی اشاره کرده و می‌گوید که هر لحظه می‌تواند شکل جدیدی به خود بگیرد، چه در قالب فرشته، پری یا حتی انسان. همچنین نور و ظلمت، کفر و دین، همه در ذات واحدی نهفته‌اند. در نهایت، متن به این نتیجه می‌رسد که حقیقت چیزی است که همواره وجود دارد و آسیب‌ناپذیر است، و شناخت و درک آن بر عهده انسان است. راه‌نمایی برای تحقق این شناخت از سوی ابن یمین نیز ارائه میشود و تأکید میشود که ترس از فنا بی‌مورد است، زیرا زندگی واقعی از منبعی همیشگی سرچشمه می‌گیرد.