نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

شمارهٔ ١٩ - ایضاً له در مدح تاج الدین علی ابن یمین

ابن یمین فریومدی / قصاید / وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)

آنکه دست و دل او مظهر جود و کرم است

وانکه در داد و دهش صد چو فریدون و جم است

قدوه و قبله شاهان جهان خواجه علی

یاور ملک عرب داور ملک عجم است

و آنکه تیغش بگه رزم ز خون دل خصم

رود نیلست که سیلش همه آب بقم است

فکر صائب نظرش دیده و دانسته که چیست

هر چه بر تخته تقدیر الهی رقم است

همچو عیسی و خضر ذات محمد سیرش

فرخ آثار و مبارک دم و میمون قدم است

هر که با درگه او داد پناه از حدثان

ایمن از حادثه چون صید حریم حرم است

همتش گر نشود ضامن روزی نکند

عزم صحرای وجود آنکه بکتم عدم است

گر چه سیم و زر کان بیش ز پیش است ولیک

با در افشان کف او وقت عطا کم ز کم است

بخشش ابر چو فیض کف او نیست چنانک

گاه گاهی بود آن بخشش این دم بدم است

لابهنگام تشهد بود اندر سخنش

چون از آن در گذری صیغه لفظش نعم است

دشمنش ابر بهارست ولیکن نه بجود

ز آنجهت کز دل و از دیده همه سوز و نم است

تیر عدلش نه شگفت ار برداز راست روی

هر چه در پشت کمان از کژی و تاب و خم است

شهریارا ز درت هر که دمی دور فتاد

تا قیامت ز چنین غبن ندیم ندم است

چار پهلو شود از خوان تو چون شیره آش

آزا گر خود همه اعضاش چو کاسه شکم است

هر که با لشکر چون مور و ملخ دیدترا

گفت با خسرو سیاره ز انجم حشم است

همچو خورشید گرفتی همه آفاق به تیغ

زانکه زلف ظفرت پرچم رمح و علم است

گشت ظالم شکن از عدل تو مظلوم چنانک

طعمه مورچگان از دل شیر اجم است

هر که در بوته اخلاص تو چون زر ننشست

کنده چون سکه و سر کوفته همچون درم است

از ره تیره دلی دشمن تو هست دوات

لیک بس کلسته و بیسر و پا چون قلم است

خسروا داعی درگاه جلال تو رهی

که هوادارتر از جمله عبید و خدم است

با خرد گفت که دانی بچه عیب ابن یمین

از کمان فلک آزرده بتیر ستم است

برکشید از جگر آهی خرد و گفت بدرد

عیبش اینست که مسکین بخرد متهم است

دین پناها چو دل اهل هنر شاد بتست

مپسند آنکه نصیب از فلکش جمله غم است

گر تو اندیشه کارش نکنی پس که کند

کوشهی در همه عالم چو تو عالی همم است

با کریمی چو توأش جستن کام از دگری

چون ز عصفور طلب کردن لحم و دسم است

تا بود از سر دانش سخن اهل هنر

آنکه روزی ده خلقان کرم ذوالنعم است

کرمت ضامن ارزاق خلایق بادا

که توئی آنکه کف راد تو کان کرم است

مجلس انس تو خرم چو ارم باد و بود

زانکه از عدل تو عالم بخوشی چون ارم است

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن با مضمون ستایش و تمجید از شخصیت بزرگ و کریمی به تصویر کشیده شده است. گوینده به ویژگی‌های نیک این شخص اشاره می‌کند و او را به عنوان مظهر جود و کرم معرفی می‌کند که از هر نظر به دیگران یاری می‌رساند. این فرد به عنوان پناهگاهی امن و قابل اعتماد برای نیازمندان به شمار می‌آید و بخشندگی او را با آب و باران در بهار مقایسه می‌کند. در این شعر، خلاقیت و علم این شخص نیز مورد تحسین قرار می‌گیرد و او را همچون خورشیدی در آسمان توصیف می‌کند که همه را روشن می‌کند. همچنین به عدل و انصاف او اشاره می‌شود و تأثیر آن بر زندگی مردم به تصویر کشیده می‌شود. او نه تنها به دیگران کمک می‌کند بلکه خود نیز در تلاش است تا روزی و نیکبختی را برای دیگران به ارمغان آورد. در پایان، گوینده رویای عدالت و خوشبختی جهانی را برای او می‌طلبد و بر این نکته تأکید می‌کند که وجود چنین شخصیتی در جامعه موجب خوشحال بودن اهالی فن و هنر شده و برکت و شیرینی را به زندگی‌ها می‌آورد.