شمارهٔ ۱۲ - چیستان ابن یمین
ابن یمین فریومدی / معمیات / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
چیست آن دریا که دارد بر سر آتش قرار
آتش اندر زیر و آبش تیز تاب و شعله وار
موج دریاها ز آب و موج او از آتش است
آب او چون آب دریاها نباشد خاکسار
آب او جوشان و در وی ماهیان بوالعجب
جوشن هر یک ز سیم خام یا زر عیار
ماهیان در وی بسان صوفیان خرقه پوش
سر بر آورده بر قاصی ولی بی اختیار
هر یکی چون زاهدی اندر ریاضت خانه ئی
چرخ گردان میستاند خرقه ز ایشان تار تار
بیگناهی چند اندر تیره آبی غوطه ور
بسته اندر گردن هریک طنابی استوار
بر کنار آب او استاد قدرت منتظر
تا برآرد از وجود کی بیک ز ایشان دمار
مرده ئی چندند از سیفور و اطلسشان کفن
و آن کفن ز ایشان رباید چرخ دون نباش وار
ز انبیا و اولیا نشمارد ایشان را خرد
لیک دارند از نبی و از ولی هر یک شعار
گاه چون یونس گرفتارند اندر بطن حوت
گاه چون منصور شان منزل بود بالای دار
شد تن ابن یمین چون تار ابریشم ز فکر
تا ز ابریشم کشی ناگه شد این سر آشکار
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر توصیف دریا و موجوداتی است که در آن زندگی میکنند. دریا از آتش و آب تشکیل شده و موجوداتش بسیار عجیب و غریب هستند. آب این دریا نه تنها معمولی نیست، بلکه جوشان است و ماهیانی در آن وجود دارند که مانند صوفیان در حال ریاضت و عبادت هستند. هر ماهی به نوعی گرفتار و تحت فشار است. بعضی از آنها مانند یونس در دل ماهی هستند و بعضی دیگر مانند منصور در اوج بلندی. شاعر از این تشبیهات برای نشان دادن حال و روز انسانها، و به ویژه عارفان و زاهدان استفاده میکند و کنایههایی به وضعیتهای سخت و امتحانهای زندگی دارد.