لمعۀ شانزدهم عراقی
عراقی / لمعات / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
بخش 1
یک استاد از پس ظل خیال چندین صور مختلف واشکال متضاد مینماید، حرکات و سکنات و احکام و تصرفات همه بحکم او، و او پس پرده نهان، چون پرده براندازد ترا معلوم شود که حقیقت آن صور و افعال آن صور چیست؟
و کل الذیشاهدته فعل واحد
بمفرده لکن بحجب الاکنة
شعر
اذا ما ازال الستر لم ترغیره و لمیبق بالاشکال، اشکال ریبة
سر: ان ربک واسع المغفرة، آن اقتضا میکند که جملۀ کاینات ستر او باشد.
و او فاعل پس آن سایه بان:و هم لایشعرون، که اگر سر: والله خلقکم و ماتعملون، با ایشان غمزه زدی، جبراً و قهراً همه را معلوم شدی که:
والا: آن را که بخود وجود نبود فعل چگونه بود، اقتدارکی تواند بود؟
اصل همه فعل یکی است، الا آنست که در هر محلی رنگی دیگر مینماید و در هر جائی نامی دیگر باید: یسقی بماء واحد و نفضل بعضها علی بعض فی الاکل.
بیت
بخش 2
آفتابی است حضرتش که دو کون
پیش او سایه بان همی یابم
بخش 3
نسبت فعل و اقتدار بما
هم از آن رو بود که او باشد
بخش 4
هم از او دان که جان سجود کند
ابر هم ز آفتاب جود کند
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
خلاصه: در این متن، استاد میگوید که تمام اشکال و حرکات موجود در عالم تنها تجلیات یک حقیقت واحد هستند که از پس پردهای از حجابها درک نمیشوند. وقتی این حجابها کنار بروند، حقیقت فعل و صورتها آشکار خواهد شد. همهٔ موجودات زیر سایهٔ یک حقیقت واحد قرار دارند و آن حقیقت، خداوند است که در همه جا و همه چیز حضور دارد. این فلسفه بیان میکند که همهٔ افعال و قدرتها از او ناشی میشوند و در واقع هیچ چیزی بدون ارادهٔ او وجود ندارد. در نهایت، همهٔ موجودات با وجود تنوعهای ظاهری، از یک منبع واحد تغذیه میکنند و هیچ یک از آنها مستقل از آن حقیقت نیستند.